KADINLAR
Müellifi Schopenhauer
Mütercimi Şerefüddin
Kable’l-İbtidâ Yedi, sekiz sene
evvel tercüme edip defter-i hayâtımın en nazar-girîz bir köşesine tevdî’
eylediğim şu eserciğime neşriyât-ı ahîre münâsebetiyle ircâ’-ı nazara mecbûr
oldum. Bu eserciğimi ben unutmuş idim. Bir sayha-i nefrîn onu bana ihtâr
eyledi. Ben de cüz’î ta’dîlât ile onu kāriîn-i kirâmın pîşgâh-ı kabûllerine
ref’ u takdîm eyliyorum. Mükâfâtını Cenâb-ı Hak’dan temennî ederim.
Birkaç Söz
Avrupa’da dahi safahât-ı
târîhiyyesini el-ân ikmâl etmemiş olan mebâhis-i ictimâiyyeden birisi mes’ele-i
nisviyyet olup bu bâbdaki salâhiyetdârân “nisviyyûn” ve “gayr-ı nisviyyûn”
nâmlarıyla ikiye ayrılmışlardır. Dîn-i celîl-i İslâmın bu cins-i latîf hakkında
bahşetmiş olduğu salâhiyet ne kendilerini nüfûz-ı nazar ashâbı felâsife-i
ictimâiyyenin hedef-i tezyîfi bulunduracak kadar ileride ve ne de geridedir.
Esâsen kütüb-i semâviyye riyâset-i ictimâiyyeyi erkeğe vermektedir ki Kur’ân-ı
Kerîm de bunu müeyyid ü müekkiddir. Eshâm-ı mîrâsı ta’yîn husûsundaki âyet-i
kerîmede ise bu tefevvuk-ı tabîî kesb-i vuzûh ve sarâhat eylemektedir. Biz
kâri’lerimiz ile beraber bu tefevvuk-ı tabîîyi daha doğrusu bu adem-i müsâvâtı
Schopenhauer* , He[r]bert Spencer ve hattâ Nietzsche gibi muhâlifîn-i dînden ve
asr-ı ahîrin en hür-endîş feylosoflarından işideceğimiz için daha uzun söz
söylemeye lüzûm hissetmiyoruz. Eserin aslı Schopenhauer’ındır, kadınlığın
evsâf-ı mümeyyezesini küçük mebhaslerine ünvan ittihâz ederek nisviyetin
ahvâl-i rûhiyyesini teşrîh eylemiştir. Îcâbında tenvîr-i mebhas yollu birkaç
söz dahi tarafımızdan ilâve olunacaktır.
Bandırma Şerefüddin
Schopenhauer
‘a dair
1788 sene-i mîlâdîsinin
Şubat’ında tevellüd eylemiştir. Aslı Hollandalı idi. Çocukluğunda pederi ile
Avrupa’nın her tarafını dolaşmıştır ki bu seyâhat-i medîde esnâsında henüz on
altı yaşını ikmâl eylediği halde felsefe-i hayâtın bütün inceliklerini öğrenmiş
idi. Pederinden tevârüs ettiği külliyetli bir servet ile Almanya
dârülfünûnlarında riyâziyât, tab[î]iyyât, hukūk ve sâireyi tahsîl eyledi.
Kendisi bütün Avrupalılar gibi mûsikīye pek düşkün olup güzel flüt çalar idi.
Alman, Fransız, İngiliz, Rus, Latin, Rum lisânlarını bilir idi. (Meslek-i
bedbînî)nin müessisidir. Avrupalılarca fevkalâde iştihâr eden eserlerinden hiç birisi
henüz lisânımıza tercüme olunmamıştır. Vefâtından sonra âsârına daha ziyâde
ehemmiyet verilmiş ve Bizim İstediğimiz ve Kendi Olduğu Gibi Dünya ve Hâkim-i
Mutlak ve Bu Âlemde Hikmet gibi eserlerine bir çok şerh ve havâşî yazılmıştır.
Servet-i külliyesine rağmen gāyet basit bir sûretle hayât-güzâr idi. 1860’da
füc’eten vefât eylemiştir. Vefâtında 72 yaşında idi. Bu risâlesini neşrettiği
vakit enzâr-ı umûmiyyede mevki’-i hüsn-i kabûle geçmemekle beraber Schopenhauer
kadınlara dehşetli bir hücûm gösterdi. Acaba validesinin onlardan olduğunu
unuttu mu?? Cümlesinden başka bir i’tirâz-ı tahrîrî ile mukābelesine çıkan
olmadı. Kendisi teaddüd-i zevcâtı dahi kabûl ediyor idi ki buna da “dört kadına
mâlik olmak istiyor” sözünden başka bir şey bulamıyorlar idi.
Kadın Ne İçin Halk Olunmuştur:
Erkeklere tahmîl olunmuş olan
metâib-i hayâtiyyeden kadınların berî olduklarına en büyük delîl ve
aralarındaki tefâvüt-i tabîiyyeye en büyük şâhid teşekkülât-ı tabîiyyedir. Bir
de eğer kadınlar meşâkil-i hayâtiyyeyi ıktihâmda erkekler ile müşterek olsalar
idi hilkaten nâzik olan o vücûda haml rahatsızlıkları ve vaz’-ı hamldeki
ıztırâbât-ı müdhişe ve nev-bâve-i hayâtını irzâ’ için terk-i hâb u huzûr ederek
gece yarıları kalkmak gibi vezâif-i husûsiyye terettüb etmez idi. Yine bu
nezâket ü rikkat-i hılkiyye netîcesi olarak kadınlar şüûn-ı hayâta karşı
i’tidâllerini muhâfazaya çok az kudret-yâb olabildiklerinden kendi saâdetlerini
ancak sükûn ü uzlet ile muhât bir âşiyâne-i istirâhatte te’mîn edebilirler.**
[
**Kur’ân-ı Kerîm’de ümmehât-ı mü’minîne hitâben bütün müslüman kadınlara
(بيوتكن فى َّ ُ ِ ُ ُ ٖ) ( Ahzab, 33/33) buyurulmuştur ki – evlerinizde
oturunuz, câhiliye-i ûlâda olduğu gibi elbisenizin zarâfet ve kıymetiyle
ızhâr-ı gurûr u azamet ve ibrâz-ı kibr ü nahvet eylemeyiniz demekdir. ]
El-hâsıl selâmet-i fikriyye ile düşünülürse
fıtrat kadınlara umûr-ı beytiyyelerini tanzîm ve evlâdlarını hüsn-i terbiye ve
refîk-ı hayâtını is’âd gibi bir takım vezâif tevdî’ eylemiştir ki müz’ic bir
çocuğu avutmak için bir kadının sarfettiği emekleri ve aslâ usanmaksızın onun
âmâl-i tıflânesine tebaiyetini görmek müddeâmızı isbât için en amelî bir
delîldir ki bu sabr u tahammül hemen hiçbir erkekte görülmez. ***
[*** İngilizlerin en nâmdâr
feylesoflarından Herbert Spencer “Sosyoloji” (ilmü’l-ictimâî)ye dâir eserinde
diyor ki: – Cambridge’- deki Newnham Graton dârülfünûnlarındaki kızlara dâir
olan ders programı doğru değildir. Kadınların yüksek derecedeki iştigālât-ı
zihniyyeleri sıhhatleri için muzırdır– dinler doğru söylüyorlar. Şu kadar var
ki sıhhati ta’yînde isâbet etmiyorlar. Zâhiren sıhhat-i tâmmeye mâlik bir kadın
tenâsül nokta-i nazarından tam olmadığı olur. Çünkü kadınların cenîne
sarfedecekleri için kerriyyât-ı hayâtiyyeleri erkeklere nisbeten çokdur. Eğer
bu ziyâdeyi tahsîl-i ‘âlîye ve sâir a’mâl-i beşeriyyeye sarfedecek olurlar ise
tevlîde muktedir olamazlar, olsalar bile emziremezler. Bu hâl dahi beşer için
gayr-ı kābil-i tedâvî bir maraz, bir sefâlet ihzâr eyler. “Heylane” nâmındaki
bir İngiliz kızı da ihtisâsâtını şu yolda beyân ediyor: Şâyân-ı teessüf olan
ahvâldendir ki kadınlarımız hey’et-i ictimâiyyeye karşı vazîfe-i tabîiyyelerini
mühim addetmeyip siyâset ve mesâlik-i hürre ile iştigāl etmek istiyorlar. Fakat
şübhe etmem ki bunlar hayât-ı ictimâiyyeyi iyi ihâta edemiyorlar. Hayât-ı
etfâli himâye etmemiz her şeyden mukaddes bir vazîfe-i tabîiyyemizdir. Vâlidesi
tarafından terkolunan bir çocuğa velev bir saat olsun vâlidelik etmek
muhabbet-i vataniyyenin en ‘âlî tezâhürâtından değil midir??... Çocuklar
arasında kesret-i vefeyâtı intâc eden emrâz-ı müstevliyyeyi def’a çalışmak
asrımızı tehdîd eden devâhî-i ictimâiyyeye karşı en müessir çâre ve binâenaleyh
en [eksik bırakılmıştır. ] ]
Kadının Güzelliği :
Dest-i i’câz-kâr-ı hilkat bu
nüsha-i nefîsenin vechine bir letâfet, a’zâsına bir tenâsüb ve eczâ-yı
bedeniyyesine bir hüsn-i ilticâm bahşetmiştir ki bu bahşâyişkârâneye karşı
erkekler meshûr u müncezib olup vesâit-ı şer’iyye ve medeniyyeye mürâcaatla kadının
hayatını taht-ı tekeffüle almakta muztar olurlar. Kadınlar âtîlerini te’mîn
için mâzîde bir tedbîre tevessülü düşünemediklerinden vikāye-i hayât ve damân-ı
istikbâlleri için fıtrat, bir hikmet-i iktisâdiyyeye binâen bunlara ve
husûsiyle henüz izdivâc etmemiş olan kızlara hüsn denilen bir vâsıta-i
ta’alluku bahş ü îsâr eylemiştir ki ale’l-ekser bir iki defa vaz’-ı hamlden
sonra esâsen vazîfesini ikmâl eylemiş olan bu vedîa istiâde olunup gül-deste-i
hüsnleri eski tarâvetini zâyi’ eyler. Nitekim karınca zînet-i cinsiyyesi olan
kanâdlarını erkeğine ittisâlden sonra gāib eder. Şu halde tedbîr-i menzil ve
terbiye-i evlâd ve sâire gibi vezâif-i asliyyeyi nazar-ı ehemmiyetten dûr tutup
kadını yalnız şûh ve sehhâr mahlûklar addeylemek doğrudan doğruya hissiyâta
mağlûb olmaktır!. *
*Yalnız hüsnünden dolayı bir
kadını taht-ı zevciyyete almak şer’an memnû’ olup teehhülün sebeb-i teşrii
ancak tenâsüldür. Enzâr-ı mü’minîni bu nokta-i nazara ircâ’ eden ehâdîs-i
şerîfe ve evâmir-i Nebeviyyenin hikmetü’l-hayâtın ne kadar ‘âlî nikātına müstenid
olduğunu tasavvur ihâtamızın fevkındedir. Fransa şuarâsından Dode bir eserinde
“Zamane zevcelerini taht-ı tehdîdde bulunduran vâlidelik endişesinden”
bahsetmiş ve Dode’nin bu beyânâtından müteessir olan Amerika Reîs-i Cumhûr-ı
sâbıkı Roosevelt dahi şu yolda izhâr-ı teessüf eylemiştir: “Ne zaman ki bir
milletin erkekleri işten ve kadınları ana olmaktan kaçınır, o millet
yüreklerine kadar çürümüş addedilmelidir.”
Kadının Mâzîde Âtîyi
Görememesi
Bilumûm teşekkülâtı mükemmel olan
zevi’l-hayâtın taazzüv ve tenemmüvü derece-i tekemmülü nisbetinde batî olur.
Bilakis bir mevcûdiyet-i basîta ile sâha-i vücûda gelen zevi’l-hayât dahi az
zaman zarfında tekemmül-i nev’îsini ikmâl ile fenâ-yâb olur ki ale’l-umûm
haşerâtın bir iki dakīka zarfında vazîfelerini icrâ ile ömr-i tabîîlerini itmâm
ettikleri müşâhedât-ı fenniyyedendir. Erkek ancak 28-30 yaşlarında kuvâ-yı
akliyyesini istikmâl edebildiği halde kadının zekâsı bu sinde tevakkuf ediyor
ki bu hâl bize kadın ile erkek arasındaki teşekkülât nokta-i nazarından mevcûd
olan farkı pek vâzıh sûrette irâe eylemektedir. Bütün edvâr-ı hayâtiyyelerinde
kadınlar daima nâ-tamâm bir zekâ âsârı ibrâz edip havâss-i zâhirelerinin taht-ı
te’sîrinde olmayan şeyleri idrâk için huyût-ı zekâları imtidâd edemez.
Binâenaleyh şu’le-i zekâlarının ancak mahdûd bir sâhada cevelân edebildiğine
hükmetmek zarûrîdir. Meşhûdâtlarını velev ehemmiyetsiz olsun yalnız –manâtık-ı
tefekkürde kaldığı için– hakāyık-ı mühimmeyi tercîh ederler. Erkek ise zâten
ağır bir sûrette neşv ü nemâ bulan ve bit-tabi’ daha mükemmel olan kuvve-i
akliyyesi için mâzî ve âtînin ketâib-i zulmetini açarak vâsi’ bir sâha-i
cevelân bulur. Ve vereceği hüküm için yalnız mahsûsâtı değil mâzî ve istikbâli
yani ma’kūlâtı dahi pîş-i tefekkür ü im’ânına alır. Bu kuvvet ve vüs’at ise
kadınlarda tab’an mevcûd değildir. Onların muhîti dar ve vüs’atsizdir… Bunun
içindir ki mâzî ve istikbâlin avârız-ı hâriciyye ve müessirât-ı kevniyyesi dahi
o nisbette kadınlar üzerinde daha az îkā’-ı te’sîr eder. Zevcleri metâib-i
adîdeyi ıktihâm ve gavgâ-yı hayâtta cehd ü ikdâm ile kazanıp zevcelerinin desti
emânetlerine tevdî’ eylemiş oldukları emvâli ale’l-ekser kadınların müsrifâne
bir sûretle istihlâk eylemekte oldukları daima görülmektedir ki bu dahi
kadınların daha az âkıbetendîş olduklarına ve şuûn-ı kevniyyeden daha az
müteessir bulunduklarına delîldir. Bunun için onların re’yinden istiâne
edilmemelidir. Cermenlerin kadınlardan istiâne netîcesi olarak hazîz-ı helâke
sukūt etmiş oldukları bizim için büyük bir ibret-i târîhiyyedir.**
** Bir hutbede Peygamberimiz (sa)
Efendimiz hazretleri kadınların re’yinden istifâde ve onlara i’timâddan bizi
men’ kılmış ve sû’-i misâl olarak “Benî İsrail”i îrâd buyurmuşlardır. Her yerde
kadınların işe karışmalarıyla pek çok netâyic-i vahîme zuhûr etmiştir ki bunun
emsâl-i târîhiyyesi pek çokdur. Bizim târîhimizde bu hâlin en meş’ûm netâyici
Üçüncü Sultân Murâd devrinde görülmüştür. Koçi Bey risâlesini mütâlaa edenler
Nûrbânû Sultân’ın umûr-ı devlete müdâhalesiyle devletin inkırâz-ı mâlî ve
ma’nevîsinin ibtidâ’ etmiş olduğunu görürler. Bizce “ictimâiyyûn”dan olan
fukahâ-yı kirâm ve husûsiyle fukahâ-yı Hanefiyye kadınların adem-i sıhhat-i
velâyetlerine delîl olmak üzere şu sûretle beyân-ı mütâlaa eylemekdedirler.
Akl-ı beşerin dört mertebesi vardır: A- Akl-ı heyûlânîdir ki efrâd-ı
insâniyyenin mebde’-i fıtratta hâiz oldukları akıldır. B- Cüz’iyyât-ı umûrda
turuk-ı havâs vâsıtasıyla bedîhiyyâtın ve müfekkire ile fikriyyâtın husûlüdür
ki buna “akl bi’l-meleke” dahi derler. C- Akl bi’l-fi’ildir. D- Akl-ı
müstefâddır ki (العقل ناقصات هن (hadîs-i şerîfiyle irâde buyurulan akıl
mertebe-i sâlisede olan akl bil-fi’l olmakla bunun noksanından dolayı şer’- an
kendilerine velâyet ve emâret tevdî’ olunmaz. Hayât-ı ictimâiyyede erkeklerin
umûruna müdâhale eden kadınlara, bâ-husûs muharrirelere ve me’mûr kadınlara
Alman felâsifesinden Nietzsche’nin dahi büyük bir kin ü buğzu var idi. Hattâ
bazı kere “kadının yanına gidiyorsan kırbacı da beraber götür” gibi
nasîhatlerde bulunuyor idi. Ve diyor ki: Müsâvât fikri Avrupa’da pek ziyâde
tevessü’ ederek nisviyyetin inkişâfına sebeb oldu. Ben kadınlar ile erkekler
arasındaki adem-i müsâvâta binâen ve bu adem-i müsâvâtı aşkın kadınların
vâsıta-i te’sîriyle erkekler üzerinde husûle getirdiği buhrânlar ile ta’yîn
eylerim. İşte kadındaki noksân-ı fıtrî bununla telâfî edilir. Ve bunun için
kadının daima sevilebilmesi lâzımdır. Zerdüşt: “İnsanın saâdeti ‘arzu ederim’
kelimesinde kadınlarınki ise ‘o istiyor’dadır.” diyor.
Kadının Lütufkârlığı
Kadındaki lutufkârlık sıfât-ı
asliyyesindendir. Çünkü hilkaten rahîm, lutufkârdırlar. Bu hâl kendilerinde bir
fazîlet-i müktesebe olmadığından bazen bu lutufkârlıklarıyla mürüvvet-i
hakīkiyye arasında tehaddüs eden boşluk bir zâviye-i münferice kadar geniş ve
derin olur. Kendilerinden biraz hissiyâtı tahrîk edecek sûrette vukū’ bulan
isti’tâfâttan derhal müteessir olurlar. Ve ellerinden geldiği kadar iânâtta
bulunup hiçbir lutfu dirîğ etmezler ki bu bir fazîlet-i kesbiyye olmayıp
sür’at-i infiâl ve ta’bîr-i diğerle teessür-i zâhirîleri netîcesidir. Bil-farz
bu iânelerinden âtiyen bir mazarrat dahi gelecek olsa onu halde takdîr ile
infiâlâtını men’ ve binâenaleyh ibrâz-ı lutfdan geri duramazlar. Netâyic-i
mühimme-i ahlâkıyye tevlîd edecek bu gibi bir çok mebâdî’-i fâzıla kendilerinde
mevcûd olsa da sıfât-ı hakīkıyyesinin inhıtâtına binâen iktisâb-ı fezâilden
daima uzaktırlar. Kadının rûhu sehlü’l-in’ikâs bir âyîneye benzer ki sathında
mün’akis olan eşyâ-yı muvâziyyeden sûret-i hakīkıyyede müteessir olmaz. Ve
mahdûdiyet-i fikriyyesine binâen hükm-i hâzırında o kadar musırdır ki hiçbir
re’y-i sâib onu dediğinden alakoyamaz.***
***Resûlullâh (sa) Efendimiz
hazretleri Hazret-i Hafsa’nın hânesinde iken vücûd-ı behbûd-ı Peygamberîlerine
ârız olan râhatsızlıktan dolayı ümmü’l-mü’minîn Hazret-i Ayişe (r.anhâ) sâir
ümmehât-ı mü’minîni istirzâ edip Resûl-i muhterem (sa) Efendimiz hazretleri
beyt-i semâ-peyvest-i Ayişe’yi teşrîf buyurdular. Buhârî-i Şerîf’de mastûr olup
müşârun-ileyhâdan muan’anen mervî bulunduğu üzere Resûlullâh (sa) Efendimiz
hazretlerine üç defa iğmâ ârız olup her defasında ifâkat buldukları zaman
“vakti salât hulûl etti mi?!” sûretiyle vukū’ bulan suâl-i Nebevîlerine cevâben
mâh-ı tâbân-ı Muhammedî (sa) etrâfında hâle-âsâ mevcûd bulunanlar evet yâ
Resûlallâh (sa) cevâbıyla mukabelede bulunmaları üzerine “Ebûbekir’e söyleyin
nâmazı kıldırsın” emr-i saâdeti sudûr eyledi. Hazret-i Ayişe (r. anhâ)
Resûlullâh (sa) maraz-ı mevtinde pederi Ebûbekr (ra)’nın makām-ı Peygamberîde
görünmesi ashâb-ı kirâmın sû’-i nazarlarını mûcib olacağı mütâlaa-i
zâhir-bînânesi ihtirâzıyla “Yâ Resûlallâh pederim Ebûbekr’in rikkat-i kalbi
vardır. Sizin makāmınıza geçerse kırâet-i Kur’ân’a muktedir olamaz.” cevâbıyla
vâki’ olan üç defa iğmâyı müteâkıb tekerrür eden ayn-ı suâl-i Peygamberîyi
karşıladı. Üçüncü defada Peygamberimiz (sa) Efendimiz hazretleri “Yâ Ayişe!
Sus; Yûsuf’a akıl hocalığı yapanlar da siz idiniz!” buyurmuşlardır. Ma’lûm-ı
erbâb-ı mütâlaadır ki kıssa-i Yûsuf’u hâkî olan Sûre-i celîle-i Yûsuf’da beyân
buyurulduğu vech üzere Züleyhâ hüsn-i tahammül-sûz-ı Yûsuf’a karşı mağlûb
olarak perde-i ismeti tecâvüz eyleyip kibâr âileleri arasında sermâye-i makāl
olmuş idi. Züleyhâ bu bâr-ı ta’yîb altından kurtulmak için cümlesini da’vet ile
Yûsuf’u kendilerine göstermiş ve bundan sonra Züleyhâ’yı ma’zûr görmüşler ve
hepsini Yûsuf’un kâlâ-yı vuslatına sarf-ı nakdîne-i mâ-hasal eylemekde
bulunmuşlar idi ki bu fikirlerini Yûsuf’a açık söylemeyecekleri için bilâhare
kendileri hesâbına olarak evvelâ Yûsuf’a Züleyhâ’ya mukābelede bulunmaması
kendisi için netâyic-i meş’ûme tevlîd edeceğini öne sürmeye başladılar. Ve bu
bâbda nesâyıh-ı hayr-hâhânede bulunmak için hepsi ayrı ayrı Yûsuf’u da’vet
ediyorlar idi ki bunlar mâ fi’zzamîrlerini doğrudan doğruya söylemiyorlar ve
bir vaz’iyyet-i ca’liyye alıyorlar idi. Hazret-i Ayişe (r.anhâ)’nın dahi böyle
bir mülâhaza-i mahsûsa ve mahdûdede bulunması ve mâ fi’z-zamîrini setr
etmekdeki vaz’iyyetini Peygamberimiz (sa) Efendimiz hazretleri Yûsuf’a ders
vermek isteyen kadınlar ile ta’bîr ve ifâde buyurmuştur ki derece-i zarâfet ü
ulviyyetini tasrîh bî-lüzûmdur.
Kadınlara Silâh-ı Tabîî
Fıtraten zaîf olan kadınların
mesâid-i tedâfü’lerindeki noksanı cebr için tabîat bunlara bir haslet, bir
haslet-i mezmûme ilâve etmiştir ki o da “riyâ”dır. Hayvânât-ı müfterisenin
pençe ve yırtıcı dişleri ve mürekkeb balığının muhîti içinde kendini saklamak
için neşrettiği madde-i sevâdı nasıl kendilerini daima taarruzdan masûn
bulundurursa kadın dahi hukūkunu müdâfaa ve menâfi’-i mahsûsasını celb
husûsunda bu silâh-ı tabîîsini isti’- mâl eder. Ve bu haslet-i gayr-ı
makbûlesiyle yalnız hukūkunu muhâfaza değil erkeğin zekâ ve re’yini bile çok
zamanlar şaşırttığı görülmektedir. Bu haslet kadınlar arasında mütesâviyen
mevcûddur. Zekî ve gayr-ı zekîleri arasında hemen hiçbir fark mahsûs değildir.
[266] Hukūk-ı zâtiyyelerinin müdâfaası bunu isti’mâle vâbeste olduğunu
bildiklerinden ednâ bir fırsattan istifâde ederek bu silâh-ı tabî[î]lerini
derhal takınırlar. Bunun içindir ki Avrupa mehâkiminde kadınların zevren
şehâdetleri her gün çoğalıyor ve şehâdetten men’leri bir farîza-i ictimâiyye
hâlini alıyor.*
* Sebeb-i teşrîi muhâfaza-i
hukūk-ı beşer olan şehâdet için deâvînin hemân ekserîsinde iki recul-i âdil
lâzım olup hîn-i zarûrette bir erkek ile diğer mahallinde iki kadın îcâb eder.
Hazret-i Ömer ve Hazret-i Ali (radıyallâhu anhümâ)’dan rivâyet olunduğu üzere
ehliyet-i şehâdet olan müşâhedenin vücûduna mebnî inde’l-Hanefiyye ricâl ile
şehâdet-i nisâ’ câizdir. Kıllet-i zabt ve galebe-i nisyâna binâen bir kadın
şâhide diğer bir şâhideyi terfîk etmek îcâb eyler. İmâm-ı Şâfiî (r.h.)
hazretlerine göre ricâl ile şehâdet-i nisâ’ câiz değildir. Ancak ecil ve şart-ı
hıyâr gibi emvâl ve tevâbiinde câiz olur. İnde’ş-Şâfiiyye asıl olan noksân-ı
akla binâen şehâdât-ı nisânın adem-i kabûlüdür. Zarûret ve adem-i ehemmiyetine
binâen emvâlde tecvîz olunur. İmâm Mâlik ve İmâm Ahmed (rahimehümâ) dahi buna
kāildirler. Şâfi’lerin adem-i kabûl-i şehâdet husûsunda îrâd etmekde oldukları
“noksân-ı akl” delîllerine cevâben Hanefiyye “Menât-ı teklîf olan akıl
husûsunda kadınlar ile erkekler arasında fark yoktur. Eğer böyle olmaya idi
kadınların aslâ mükellef olmamaları îcâb ederdi” demekdedirler. Menât-ı teklîf
olan bu akıl yukarıda arzolunan “akl bi’l-meleke” olmakla bunda iki sınıf
arasında aslâ bir fark yoktur.
Avrupa’nın Kibâr Âilelerine
Mensûb Zengin Kadınlar
Avrupa’daki zengin kadınlar umûm
tarafından istiksâr olunacak derecelerde mazhar-ı ihtirâm olmaktadırlar.
Halbuki kavâid-i esâsiyye-i ictimâiyyeye nazaran kadınlara karşı ibrâz olunan
hürmette bu derece izhâr-ı muğālât etmek doğru olmadığı gibi kendileri mazhar-ı
tebcîl ü ihtirâm olmak husûsunda erkeği geçmek değil hattâ ona müsâvî olmak
üzere bile mahlûk değildirler. Bu ihtirâmât-ı nâ-lâyıkanın sû’-i netâyicini
göstermek için îrâd-ı emsâle lüzûm yoktur. Daima derece-i sâniyede bulunması
tabîî olan kadının bugün Avrupa’da merkez-i lâyıkına ircâı en arzu olunur
şeylerdendir. Eğer eski Yunanlılar medeniyet-i hâzıramızı görmüş olsalar idi
bizi tezyîf edecekleri gibi kavâid-i medeniyyemizi tanzîm husûsunda en evvel
tavsiye edecekleri şey kadınların mevki’-ı hakīkiyyelerine ircâı olacağı
şübhesizdir!... Filhakīka kadınların mevki’lerini derece-i sâniyede bırakmak
hey’- ât-ı medeniyyenin en doğru olan esâslarından birisidir ki aslâ tenkīd
kabûl etmez!: !.. Bu zengin kadınların hod-perestliklerini bırakıp az çok
tevâzu’ ile ittisâf etmeleri tedbîr-i menzil ve sâire gibi ulûm-ı nisviyyeyi
öğrenmeleri kendileri için ve bilumûm hey’et-i ictimâiyye nâmına daha
nâfi’dir!... Husûsuyla aşağı tabakada kalan kadınlar bu zengin kadınlar
karşısında o kadar hakīr, o kadar nâçîzdir ki şarktaki tasavvur ettiğimiz kadın
zavâllılığının bu zengin kadınlar her gün en şâyân-ı merhamet olan ve kalb-i
beşeri en ziyâde müteessir eden levhalarını her yerde îcâd etmektedirler. Lord
Byron**…
**İngiltere meşâhîr-i şuarâsından
olup eşyâyı hüsn-i tavsîf ve teessürâtı lâyıkıyla ta’rîf husûsunda kesb-i
imtiyâz eylemiştir. (1788- 1824)
…Lord Byron** Resâil ve Cerâid
nâm kitabının ikinci cüz’- ünün 399’uncu sahîfesinde şöyle söyler: Eski
Yunanîler zamanında kadınlar ne mevki’de bulunurlar idi? Ey kāri’! Düşün!..
Düşün ki elbette akıl ve muhâkemenin kabûl edebileceği bir mevki’de idiler.
Hâlet-i hâzıra-i medeniyyemiz kurûn-ı vüstânın muhâlif-i akl-ı selîm olan
bakıyye-i merdûdesidir. Hissiyâta mağlûb olmaksızın bir muhâkeme edecek olursan
sen de benim ile beraber onların tedbîr-i menzil ve terbiye-i evlâd ve sâire
gibi vezâif-i nisviyyeyi öğrenip tarz-ı telebbüsde sâdeliği iltizâm ve ihzâr-ı
ağdiye usûlünü öğrenmelerini ve yabancılar ile ihtilâttan tecânüb ile yalnız
dîne ve usûl-ı tabha âid kitapları okumalarını bir lâzıme-i medeniyye
addedersin, musîkī ve sâire gibi fenler ile az, çok iştigāl etmelerinde be’s
göremem.
Avrupa’da Tezevvüc Esârete
Giriftâr Olmaktır
Kadının erkek ile hukūkca müsâvî
olmasına binâen Avrupa’da izdivâc kānûnları fâsidü’l-mebnâdır. Bu müsâvât bizim
yalnız bir kadın ile hayât-güzâr olmamızı îcâb ettiriyor ki bu halde erkeklerin
nısf-ı hukūku ziyâa uğruyor demektir. Müsâvâtı kabûl için kadınların dahi
erkekler gibi kâmil bir akla mâlik olmaları îcâb ederdi. Bir kadın ile yaşamaya
dâir olan madde-i kānûniyye elbette nüfûz-ı nazar ashâbı olan zevâtı memnûn
bırakmamaktadır!.. Taaddüd-i zevcâtı tecvîz eden memleketlerde nisvânın
dereke-i sefâlete düşmemesi nazar-ı i’tibâra alınmış olmakla haklarında daha
çok hürmetle muâmele edilmiş demektir. Çünkü husûsât-ı zâtiyyelerini tesviye
edecek bir erkek bulmakta dûçâr-ı müşkilât olmazlar. Bizde zâtü’z-zevc olan
kadınlara nisbeten zâtü’z-zevc olmayan kadınların adedi yüzün milyona nisbeti
gibidir. Ne kadar kimsesiz kadınlar vardır ki metâib-i hayât altında ezilmekte
ve umûr-ı şâkkayı iktıhâma mecbûr olmaktadırlar. Bir kısmı ise ilcâ-yı fakr u
zarûretle zevcât-ı umûmiyye sırasına düşüp girdâb-ı sefâlette ser-gerdân
bulunmaktadırlar! Yalnız “Londra’’da seksen bin umûmî kız vardır ki bunların
şeref-i nisviyyetleri madde-i mezkûre nâmına pâmâl edilmiştir!.. Buna Avrupa
kadınlarının hod-kâmlıkları dahi ilâve edilmek lâzımdır!... [267] Taaaddüd-i
zevcâtı bir farîza-i ictimâiyye olarak telakkī ve kabûl eylemeliyiz?...
Kavâid-i esâsiyye-i hayâtı nazar-ı mütâlaaya alacak olursak izdivâc-ı mükerreri
men’ edecek hiçbir sebeb-i ma’kūl göremeyiz. Husûsiyle kadın her hangi bir
ârızaya binâen vazîfe-i tenâsüliyyesini îfâya muktedir olamaz ise ne
yapmalıdır!... İşte Mormonlar* adem-i taaddüd-i zevcâta i’tirâz eden en bâriz
simâlardır!...
*Mormonlar 1830’da Müttehide-i
Amerika’nın garb vilâyâtından ve husûsuyla Utah’da te’sîs edilmiş olan bir
mezheb erbâbıdır ki müessisi Şaron’da bir çiftçi sulbünden dünyaya gelen Joseph
Smith nâmında birisidir. İbtidâ altı kişiden ibâret olan Mormonlar bugün üç yüz
bini mütecâvizdirler. İngiltere’de dahi izdivâc-ı mükerrer kānûnen memnû’ olup
kadın ve erkek ayn-ı cezâya dûçâr olurlar ki cezâ yedi sene kürekdir.
Avrupalılar tarafından ta’n edilmekde olan teaddüd-i zevcât hiç şübhe yoktur ki
sû’-i tefâhüm netîcesi olarak almış olduğu garîb şekiller üzerine vukū’
bulmaktadır. Gayr-ı meşrû’ bir sûrette izdivâcı men’ eden bir dinde ve
Schopenhauer’ın dediği gibi erkekle kadının müsâvâten kabûl olunmadığı takdîrde
taaddüd-i zevcâtın bulunması bir netîce-i zarûriyyedir. Fakat bu teaddüd-i
hukūk-ı nisvânı pâymâl edip hattâ onlara bir kıymet-i insâniyye atf etmeyip
şark denilince bir Avrupalının tasavvuru gibi zevk-perest bir erkeğin ikmâl-i
huzûzâtı için kuş kafesleri arkasında her şeyden mahrûm bırakarak binlerce kız
ve kadınları harem dâiresine doldurmak demek olmayıp esâsen reculiyeti
hasebiyle her zaman telkîha muktedir ve hattâ bir kadın ile iktifâ edemeyecek
kadar muazzeb ve muztarib bir erkeğin diğer kadını taht-ı nikâha almasıdır ki
böyle bir zarûret olmadığı takdîrde diğer bir kadınla izdivâc aslâ câiz
değildir. Âyet-i kerîmedeki (فواحدة] (Nisâ, 4/3] emr-i şerîfindeki kuvvet-i
teblîğ bu sûret-i beyânı pek vâzıh bir sûretle iş’âr eylemekdedir. Biz kavâid-i
İslâmiyyeye sâdık kaldıkca ebediyyen kadınlarımız mihver-i tabîîden hârice
çıkmayacaklardır. Bugün Hıristiyan olan Avrupalılar yalnız böyle büyük
feylesoflar tarafından tahtie edilmekle kalmazlar. Dînleri dahi bu hâle
mâni’dir. Onların dahi dîne sâdık olanları vicdânen muazzebdirler. Fakat bilmem
ki onlarda dînine sâdık kalmış olanlar var mıdır. Fakat bunu bilirim ki bizim
hepimiz dînimize sâdık kalmışızdır. Ve ebediyyen de kalacağız!..
Yorumlar