Sanat - Doğrunun Olmadığı Yerde Güzel de Yoktur

Montaigne:

"Herkes önüne bakar, ben içime bakarım; benim işim yalnız kendimledir.

Hep kendimi gözden geçiririm, kendimi yoklarım, kendimi tadarım ...

Bir şey öğretmem, sadece anlatırım."

Diyor.

Ben içime "doğru bakabildiğim" konusunda da şübheli olduğumdan öylesine yazdım; denemedir.

"Ruhumuzun ta derinine işleyen tablolar, 'tablo seyretmeye' gittiğimiz müzedekiler olmayabilir de, belki hayatın bizi çok daha farklı kaygılarla sürüklediği bir odadaki önemsiz bir resim olur. Konserdeki müziğe dikkat etmeyebiliriz de, sokakta, kendi düşüncelerimize dalmış giderken bir âmâ çalgıcıdan işittiğimiz notalar gelip ruhumuzun bam telini titretir."

José Ortega y Gasset

"Üç dört saat boyunca, gereksiz hiçbir jest yapmadan çalışabilirdi. Ona bu kadar süre ayakta kalmak sizi yormuyor mu diye sormuştum bir keresinde. Başını sallayarak, 'Hayır, çalışırken bedenimi kapının dışına bırakırım, tıpkı Müslümanların camiye girmeden ayakkabılarını çıkarması gibi. Bu durumda beden tamamen bitkisel hayatta sürdürür varlığını ve bu yüzden biz ressamlar, genellikle çok uzun yaşarız.' derdi."

Françoise Gilot

"Herkes resmi anlamaya çalışıyor. Neden bir kuşun cıvıltısını anlamaya çalışmayız? Neden geceyi, çiçekleri, çevremizdeki her şeyi, onları anlamadan severiz? Nedense insanlar, mevzu resim olunca onu anlamaları gerektiğini düşünüyorlar, öyle sanıyorlar... Ah bir anlasalar; her şeyden önce sanatçının eserini yapmaya mecbur olduğundan, zorunluluktan yaptığını, eserin dünyanın önemsiz bir parçasından başka bir şey olmadığını ve ona da dünyada bize zevk veren, ama mânâlandırmaya çalışmadığımız öteki bir sürü şeyden biri gibi bakılması gerektiğini... Ama anlatamıyoruz! Resmi anlatmaya çalışanlar, genellikle yanlış ağaca havlıyorlar!"

"Seyirci resimde bir mânâ, yâni farklı bölümler arasında bir münasebet aramaya hazırdır. Materyalist çağımız, bir resmin karşısında durup, onun kendi mesajını söylemesine izin vermekten hoşnut olmayan bir seyirci ve uzman tipi meydana getirdi. Seyirci, resmin iç değerinin işlemesine izin vermek yerine, kendini 'tabiata yakınlık', 'mizaç', 'işleme tarzı', 'tonalite', 'perspektif' vesaire aramakla meşgul eder. Gözü DIŞ İFÂDEYİ, İÇ ANLAMA ULAŞMAK İÇİN incelemez. İlginç bir insanla sohbet ederken, onun esas düşünce ve duygularına ulaşmaya çalışırız. Kullandığı kelimeler, bu kelimeleri telaffuzu, onları söylemesi için gerekli olan nefes, dilinin ve dişlerinin hareketleri, beynimizdeki psikolojik faaliyet, kulağımızdaki fiziki ses veya sinirlerimizdeki fizyolojik etki ile ilgilenmeyiz. İlginç ve önemli olmalarına rağmen bu şeylerin, o ân için esas şeyler olmadığını ve bizi asıl ilgilendirenin anlam ve düşünce olduğunu fark ederiz. Bir sanat eseriyle karşı karşıya geldiğimizde de aynı duyguya sahib olmalıyız. Bu genel bir hâl aldığında, sanatçı, tabiî form ve renkten vazgeçebilecek ve tamamıyla sanata dair bir dille konuşabilecektir."

Kandinsky

GÜZEL BİR RESİM (Mİ?)

Bu resim bir gazetenin köşesinde ilgi çekmeyen nesne olarak duruyordu. Masaya yemek örtüsü olarak serilen gazetenin köşesindeki bu resim kesilip saklandı. Sonra basit tükenmez kalemlerle üzerinde oynandı. Ve, kitaba kapak oldu. Güzel bir resim mi? Hayır!

Cezaevi şartlarında tükenmez kalemle şekillendirilen resim elbette umûmi sanat arenasında sergilenen resimlere yaklaşamaz. Fakat; buna rağmen hepsinden güzel! Neden? Resmi fırçadan tuvalden ibaret zannedenler için elbette söylenecek bir şey yok. Resmi çevresiyle düşünenler, kâinat çapında resmi büyütüp, oradan nesneye geldiklerinde sıkıştırılmış, fevkalâde yoğunlaştırılmış duygularla elbette müthiş şeyler görebilirler, müthiş duygular yaşayabilirler.

Bu resim Bolu F Tipi Cezaevi'nin A Blok'taki koğuşunda yapıldı. Yapan Salih Mirzabeyoğlu. O KİM diyerek (gerçek kimliği ile) mevzuya girdiğinizde ve kimliğinden haberdar olduğumuzda resim HER CEBHESİYLE GENİŞLER, GÜZELLEŞİR. Başkaları için güzel olmayan bu resim bir kısım yaşanmışlıklar sebebiyle bana dünyanın en mükemmel sanat eseri olarak görünüyor dersem kim ne anlar bilemem.

Zîra; bu resimde, daha doğrusu bu resmin mânâsında Üstad Necib Fazıl var. Çocuk Sırrı Hikmeti çizgisinde Velî'ler var. Fikir var. Ve daha kim bilir çözemediğim neler var. "Böylesine sıradan bir resmi büyütmenin ne anlamı var" diyenler sadece bu resimde değil, hayatın her zerresinde bu mânâyı bulabileceklerini unutmamalılar, yeter ki bakıştaki iç'e nüfûz eden görüş eksik olmasın.

Bu resimde ben varım. Yâni, yoğunlaşan duygularım var; bu sebeble ben varım. "Resim önemli değil, resmi yapan ADAM önemli", bu yüzden resme değil resmi yapan sayesinde çevreye doğru genişleyerek insan Ufuksuzluğu'ndan bir zerrecik olsun kapmamışta olsam, hissetmiş oluyorum. Bu sebeble bu resimde ben varım; bu resim ben'im.

Resmin sahibinin şartlar çerçevesinde bulundurabilidiği basit resim fırçalarını elime aldığımda esprili şu ifadelere muhatab olmuştum: "Bırak benim fırçalarımı!.." Resmin R'sini bilmem. Ama, Allah'ın Musavvir İsm-i Celîli'ndeki tasarruf hikmetince her şeyin resim olduğunu bilirim; gölge resimler... Aradan bir müddet geçtikten sonra ben de şöyle bir espri yaptım: "Efendim, bırakmadınız ki bir resim yapayım da millet kurtulsun!.." Hani, bir roman yazılsa millet kurtulur zannında olan evhamlı cahillere nisbet. Adam gerçekten bir roman yazılsa millet kurtulur diye inanmış; ben de bir resim yapsaydım memleketi kurtaracağıma inanmıştım(!)...

Şaka bir yana, mevzubahis resmin gittikçe nasıl büyüdüğünü fark edebiliyor musunuz? Kâbiliyetim yeterli olsaydı bu resmi o kadar büyütmek isterdim ki, sonunda hacimsiz bir hâl alarak kendi Hikmet Yuvasına yerleşmiş olsun... Benden bu kadar.

Heyy, sanat eleştirmeni, yamuk bakmana gerek yok. Ben ne sanat bilirim, ne de sanatın çerçevesi nerede başlar nerede biter onu bilirim. Bilmemenin rahatlığı içinde olduğumdan senin söyleyeceklerin beni ilgilendirmiyor! Baktım. Gördüm. Yazdım. Ne olarak? Resim olarak; ben Gölge Resim'im! Sen de resimsin; gölgesin!

Ama.

Üzerime alınmadan (haddim olmayarak), kanaat sahibi olunsun niyetiyle...

Peyami Safa "Sanat -Edebiyat- Tenkit" isimli eserinde Drien La Rochelle'den nakletmiş:

"Fakat muharrir isbat etmeye çalışmamalıdır. Siyasi ifāde, satırlarının aralık yerlerinde görünmelidir. Benim de siyasi kanaatim var, fakat bunu kitablarıma koymaya hiç çalışmam: Bilirim ki, benim elimde olmadan, bu kanaat esere aksedecektir."

ŞİİR OLANLAR

Şiir olmak istediğimden midir nedir, şiiri anlamıyorum.

Şair; "GÂİBİ KURCALAYAN ÇİLİNGİR"...

Şiir; Gâib.

Gâib olmak istediğimden şiir olamıyorum ama, "İnsan bu Meçhul" hikmetince de zâten şiirim; idrak edebilirsem şair de olabilirim.

Tek şiir yazmadan şair olmak niyeti!

Yanlış bir niyet olmasa gerek.

Topluluk Hakikati'nin zirve noktası Sahabîlerin kaç tanesi şairdi?

Şiir yazamayan Şairler, yâni ŞİİR olanlar.

Acziyetimizin ifadesini kibir zannedenler çıkmaz her-hâlde!

İKİ RESİM

Salih Mirzabeyoğlu'nun "Elif-Resim Red Kökünden-dir" isimli eserinden:

"Evet, bizde Batıcılar, daha doğrusu batırıcılar, 18. yüzyıldan başlayarak şurada burada dolanırken, Batılı ressamlar ve heykelciler mücerrede (figürsüze) kıvrıldılar ve İslâm ülkelerinde geliştirilen bir estetiğe yöneldiler; Arab harflerini, minyatürleri, yazı istiflerini incelediler ki, bunların en güzelleri bizde...

1948'de bir Türk ressamı, Pariste'ki bir sergide Picasso ile karşılaşır ve kendini tanıtır... Aldığı cevab şu: "Peki burada senin işin ne? Senin memleketinde, senin işine yarayacak ne çok şey var, biliyor musun?... İşte Avrupalı'yı kendi içinde hapsetmenin yolu da budur."

Bu resim de, anahtarları almayı çıkmaz ayın son çarşambasına ertelemiş batırıcı ressam (!) Bedri Baykam'a ait.

Sanat adına ifrazat üreten ressam resmin üzerine kendi ifrazatını (meni) serpmiş. Çılgın (!) ressam.

Sanat yapıyor!

KIRMIZI

Tasavvuf ehlince malûmdur ki, kalbin rengi KIRMIZI'dır.

Ve, kalb hakikatinde yaşanan nice lâtif işler; yaşayanların yaşadığı, yaşamak istememize rağmen yaşayamadığımız.

Umudun devamı, lütfun celbine vesîle..

Salih Mirzabeyoğlu'nun "Elif- Resim Red Kökünden-dir" isimli eserinden:

"Resim, redd kökündendir!" rüyada böyle dendi.

Aynı rüyada ben, "red" kelimesinin İngilizcede "kırmızı" demek olduğunu söylüyorum.

Ve, İbrahim Hakkı Hazretlerinin "Marifetnâme" isimli eserindeki rüya tabirleri faslında "re" harfini hatırlıyorum... (...)

"Redd" şöyle bakarsan tekâmüldür

Böyle bakarsan inzal ve düşüş

Tekamül müsbette olur menfi de

Keza inzal ve düşüş de

Müsbet veya menfi-taraf ilzam etmiyor"

Kalb kırmızı.

Seyr-i Sülük kalbde gerçekleşiyor.

Teşbihte hata olmaz; kırmızı halıda yürürken düşmek de var, sahneye (Beka) varmak da.

Zikir ehline hatırlatılmıştır, "Gafletle yapılan zikir kalbi karartır."

Düşmek; kalbin kararması...

Resim (Redd-Kırmızı) taraf ilzam etmiyor; gitmekte var kalmakta.

Kırmızıya, yâni kalbe, yâni resime sahib çıkmalıyız!

Kırmızı = kalb = resim

Neden?

Nedeni şu;

Kalbin kırmızı olmasına nisbetle ruh sarı, sır beyaz, hafi yeşil, ahfå şiddetle siyah veya beyaz, nefs-i natıka (konuşan nefs) turuncu veya mavi.

Kalb à kırmızı.

Ruh à sarı

Sır à beyaz

Hafi à yeşil

Ahfâ à siyah veya beyaz

nefs-i natıka (konuşan nefs) à turuncu veya mavi

Fakat, bütün bu renkler bir makamda kalbin kırmızısına iltihak ediyorlar ki, kırmızının-resmin tasarrufuna dâhil olmaları mânâsına geliyor.

Bunlar zahir-batın ayrımında konuşulacak meseleler ya; açmaya çalışalım.

Hani bâtından anlamıyoruz, anlamakta zorlanıyoruz. Evet öyleyiz!

Ama.

Bizim bahsettiğimiz zahir'in karşılığı olan bâtın değil.

Oraya intikâl etmek elbette herkesin kârı değil.

 Bahis mevzu olan, zâhir'in kendi içinde mündemic olan bâtın.

Zahir karşısındaki bâtınla, bâtının kendi içinde barındırdığı bâtın aynı değil.

Bu bâtın, FİKİR AHLÂKI DEMEKTİR ki, "Fikirde iş bölümü olmaz" hikmetince herkesin bilmesi gereken.

Kaldı ki, zâhir içinde mündemic bâtın, Fikir Ahlâkı noktasında fevkalâde lüzumlu ve mecbur olduğumuz.

Bu olmazsa, kızıl bayrakla kalbin kırmızısı birbirine karıştırılır.

Kalble necaset arasında fark ayırd edilemeyebilir vs...

İnceliğe dikkat:

"Rahmet-acz ve günaha karşı

Resim rahmettir-rahmeti dilenendir

acz'dir güçtür-öyle suç böyle günah

ism "dair" olmadan önce

lafızdır sadece-varlığı olmayan

ism "resim"dir-resim "ism"kökünden

"suç ve günah" demektir ism.

-"sin" yerine "se" ile yazılırsa!-" (sf. 19)

Anlatıldı:

Adam Salvador Dali'nin tabolsuna bakıp, "Büyü gibi" dedi.

Diğeri, "Peygamber kelâmıdır: Kelâm sihirdir" dedi.

Yâni, dedi diğeri.

Cevab verdi beriki; "Resimden büyülendin, resim büyüdür. Kelâm da sihirdir, büyüler insanı."

"Büyülendim" kelâmını edemeseydin büyülendiğini anlamayacaktım, resim kelâmla kaim, demek ki kelam resimmiş!

Büyüleyen...

Geriye, ilk'e doğru gidersen KÜN emriyle karşılaşırsın, "Her şeyden önce kelâm vardı" hakikatiyle karşılaşırsın.

Tablo'nun, üzerindeki bütün renklerin, kâinattaki bütün nesnelerin kelâm olduğunu, resmin bütününün kelâmla kavranabilirliğini anlarsın.

Anlarsın ki, Mutlak Fikir kırmızı ile kavranır, hani Kur'ân'ı Mübin'de zikrediliyor ya; "KALB SAHİPLERİ İÇİN İBRETLER VARDIR..." Kırmızıda ibret var

İnceliğe dikkat:

"Firas-çok fazla kırmızı nesne

Zihin uyanıklığı ise "firaset"

Aynı kelimede "at yetiştirme bilgisi"

Ve süvari-suver ise "sûretler"

Nihayet suver-sureler

Tanzim edilmiş fikir

Ve anlayıştır resim!" (sf. 20)

Firas: Çok fazla kırmızı nesne... Tedaisi; zikirle kalbin nur kırmızıya dönmesi.

Firaset: Zihin uyanıklığı...

Firas ve Firaset'in tedaisi; zikirle kalbini nurâni kırmızıya kalb edebilenlerin ferasetleri ufuksuz olur.

Kırmızı mücadele rengi; mücahede rengi!

Fikir ve Resim'in ebcedlerinin de aynı olduğunu belirtelim: 300.

"Furkan-Lúgat-ı Salihûn" isimli eserden (Salih Mirzabeyoğlu'na ait), üçyüz'e denk gelen birkaç misal daha:

Nurlandırılan, ışık veren, ziya veren...  Düşünce. Akıl. Rey, istek...  Yol gösterici, kılavuz.  Asası çok şiddetli olan... Hürmet ve tâzim edilen... Muhterem. Kerim olan... Elçi... Yazma, çizme, desen. Eser, iz, işaret, nişan, alâmet. Süret. Tertib. Tarz, üslüb. Fotoğraf. Adet,usül, tavır, davranış. Alay, merasim. Bir şeyi başkalarından ayırd eden tarif... Etraflıca düşünme... Başkan, reis. Asil ve itibarlı kimse. Soylu kişi... Arslan... Fasih dilli, güzel sesli kişi... İkram olunmuş. Ağırlanmış... Ağaçtan yemiş düşürmek. Ekin biçmek...

Fikir-Resim-Kırmızı'nın içinde toplanmış mânālara dikkat ediyor musunuz!...

Bir de şu var; Küfr ve Nemrud kelimeleri de ebced hesabında üçyüz'e denk geliyor ve bunlar gibi bir sürü olumsuz mână.

Ne olacak?... "İslâm zıtlar arası muvazene dînidir", ferasetli olan için, yani kırmızıyı idrāk eden için meselenin içinden çıkmak zor değildir.

Yobazlık da zâten bu noktada başlıyor.

İmam-ı Gazali Hazretleri'nin: "Bir Hadis-i Şerîfi zaman üstü mänäsıyla anlayan bütün hadisleri anlamış gibidir."  Sözü bu yüzden anlaşılmıyor.

Bu anlaşılmadığı için bir kısım kazurat tipli insanlar, "Bütün hadisleri çöpe atın" diyebiliyor ve komik olan şu; hallerinin komedi ifade ettiğini anlamadan kendilerini "cins kafa" addediyorlar.

Komedi üstüne komedi.

Manzara:

Kelâm sanatçısı (!) üç tip bir araya gelmiş.

Aziz olmayan BAYINDIR ev sahibi olarak sahte tevāzu maskesi giymiş.

Allah'ın, ELİAÇIK'lığına rağmen, anlayıştan, ferâsetten bir şey İhsan etmediği ablak fikirli her zamanki pişkinlik halinde.

Ediblikten nasibi olmayan şarlatan YÜKSEL de gemi azıya almış, arsızlıklarını güle oynaya sürdürmekte...

Beklenen dördüncü şahıs bir zamanlar toplum nazarında sevilen biri idi; bir zamanlar. DEMİRCAN'ına ot tıkanmış ki, Edib'siz adam onu yanlarına davet ederken, "Ali Rıza gelsene böyle" diye hitab ediyor.

Hadisleri çöpe atan Edib'siz senin Hoca'lık vasfına mı itibar edecek.

Tuhaf olan şu ki bir müddet sonra Demircan'ına ot tıkanan Ali (Bunu kabullendiği için böyle hitab edebiliriz) ne dese beğenirsiniz? "Bizim gibi cins kafaların..." Evet, aynen böyle dedi. Cins kafalar bir araya gelmiş Kur'ân İslâmı'nı müdafaa ediyorlar; kırılan potların haddi hesabı yok... Öyle zannediyoruz ki, Ali, "BİZ MIZIKACILAR" demek istemişti de, dil sürçmesi yaşayarak, "Bizim gibi cins kafalar deyiverdi; ahir zaman gariblikleri.

Bunlara kırmızıyı tanıtmak lazım diyeceğim ama, kırmızı deyince akıllarına ya cinsellik gelir ve matador'un elindeki bez parçası.

Eliften nakledeceğimiz satırlara muhatab olduklarında da yapacakları tek şey, Küfüüürr mührünü basmak olur herhalde. Hadisler (häşă) çöpte ya!... Kalblerinin necaset çukuru olduğuna bakmadan ahkäm kesen ablaklar.

Elif ten:

Süret hikmeti ve insanın mânâsı...

Allah ile sevgilisinin "Mutlak Varlık" ile "mahlukun son haddi" arasındaki nisbet beyan edilemez sırri münasebet...

Bizzat Allah'ın Sevgilisi buyuruyor:

-"Ben, Allah'ı daima kırmızı elbise ile gördüm!"

Allah Sevgilisi'nin gördüğü, nefsinin aynı idi...

Mevlána Celaleddin-i Rūmi, bu hadisle birlikte, "Ben, Allah'ı daima kırmızı hulle içerisinde gördüm!" şeklinde aynı mevzuda başka bir rivayet daha buyuruyor ve gazel tarzında bunu şöyle açıklıyor:

"Kırmızı hullenin kılları içinde gözden ve ruhtan daha yüksek olan bir nur vardır. Kendini ona ulaştırmak istersen kalk, nefs perdesini yırt. O ruh, kaşı, gözü ve esmer rengi ile låtif bir süret oldu. Her türlü keyfiyetten münezzeh olan Allah, Peygamber Mustafa'nın süretinde göründü. O'nun o sûreti, SÜRETİN YOK OLMASIDIR!"

Bilinemez ve niteliksiz bu sûret, "form"un varlık öncesi alıcıdır ki, müşahhas varlık katının üstünde-dışında, gerçek bir yokluktur ve matematikte sıfır gibidir.

Not: Form'un varlık öncesi alıcısına dair mücerret insan idraki bakımından en soylu teşhis, Aristo'nundur.

İşi kitablık çapta bir genişliğe dökmemek için, sadece işaretle yetiniyorum." (sf. 67)

Kazurat dolu kalblerinden gelen pis koku sebebiyle Mevlâna Hazretlerini "cinsi sapık" göstermeye çalışan bu MÂNA HOMOLARI'na ne kırmızı bir şey söyler ne de beyaz; bu yazılanları mı anlayacaklar?

Arabça biliyor oldukları için Kur'ân'ı anlayabileceklerini zanneden budalalardır bunlar; anlamakla anlayış arasındaki farkı anlamayanlar.

Sapık kafalar.

Bu metin, Salih Mirzabeyoğlu’nun “Elif - Resim Red Kökündendir” adlı eserinden alınmış derin tasavvufi ve fikri bir analizdir. Temel olarak “kırmızı” rengini, “kalp”, “resim” ve “red” kavramlarıyla ilişkilendirerek anlatır. Metnin ana fikirlerini ve sembolizmini şöyle özetleyebiliriz:

1. KIRMIZI = KALP = RESİM

·        Tasavvufta kalp, hakikatin merkezidir ve rengi kırmızıdır.

·        “Resim” kelimesi Arapçada “redd” kökünden gelir; bu da hem “geri çevirme, inkâr” hem de “dönüşüm, tekâmül” anlamlarına gelebilir.

·        İngilizcedeki “red” (kırmızı) ile “redd” (Arapça kök) arasında bağ kurulur. Bu, dil ve mana arasındaki sırra işaret eder.

2. KALBİN MANEVİ YOLCULUĞU (SEYR-İ SÜLÛK)

·        Seyr-i sülûk (manevi yolculuk) kalpte gerçekleşir.

·        Kırmızı bir halı üzerinde yürümek gibi: Düşmek (kalbin kararması) veya Beka’ya (sahneye, hakikate) ulaşmak mümkündür.

·        Gafletle yapılan zikir kalbi karartır; bu da manevi düşüşe işarettir.

3. RENKLER ve LATİFE (MANEVİ MERKEZLER)

Metinde insandaki manevi merkezler ve renkleri şöyle verilir:

·        Kalp → Kırmızı

·        Ruh → Sarı

·        Sır → Beyaz

·        Hafî → Yeşil

·        Ahfâ → Siyah veya Beyaz

·        Nefs-i Natıka → Turuncu veya Mavi

Ancak bütün renkler, nihayetinde kalbin kırmızısında birleşir. Yani kalp, bütün manevi halleri yöneten merkezdir.

4. ZAHİR ve BÂTIN İLİŞKİSİ

·        Zahir: Görünen, dış dünya.

·        Bâtın: Gizli, iç anlam.

·        Ancak burada asıl bahsedilen, “zahir’in içindeki bâtın”dır. Yani görünenin içindeki gizli hakikat.

·        Buna “Fikir Ahlâkı” denir: Herkesin idrak etmesi gereken, düşüncenin derinliği ve ahlakı.

·        Bu anlaşılmazsa, kırmızı bayrak (siyasi sembol) ile kalbin kırmızısı (manevi hakikat) birbirine karıştırılır.

5. RESİM ve KELÂM (SÖZ) İLİŞKİSİ

·        Salvador Dali’nin tablosuna bakıp “Büyü gibi” diyen biriyle, “Peygamber kelâmı sihirdir” diyen diğeri arasında geçen diyalog anlatılır.

·        Resim büyüler, kelâm da büyüler. Her ikisi de hakikati yansıtma aracıdır.

·        “Kün” (Ol!) emri ile başlayan yaratılış, kelâmla (sözle) gerçekleşmiştir. Resim de bir tür kelâmdır.

·        Kur’an’da “kalp sahipleri için ibretler vardır” ayeti hatırlatılır: Kırmızı (kalp) ibretle doludur.

6. FİRASET ve KIRMIZI

·        Firas: Çok fazla kırmızı nesne.

·        Firaset: Zihin uyanıklığı, basiret.

·        Kırmızı, mücadele ve mücahede rengidir.

·        Fikir ve Resim kelimelerinin ebced değeri aynıdır: 300.

·        Aynı değerde olan diğer kelimeler: Nur, akıl, rehber, aslan, saygın kişi vb. (olumlu); küfr, Nemrud (olumsuz) gibi.

·        İslâm, zıtlar arası denge dinidir; ferasetli olan bu dengeyi kurar.

AYASOFYA

"Hani o dağ gibi insanlar/Nasıl doğdu bu fareler..."

Kastımız kimseye hakaret değil, kendimizce bir durum tesbiti. "Nesiller arası korkunç manzara"dan bir bölüm sunabilmek.

İstanbul'un muhafazakâr Belediye Başkanı Sayın Kadir Topbaş. Yıl 2006. "Ruhunu arayan şehir İstanbul" isimli Murat Akan'ın yazdığı kitabın tanıtım bölümünde söyle denilmiş:

"Bu kitab Arkeoloji ve Sanat Yayınları tarafından İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ KÜLTÜR ve Tu-rizm Daire Başkanlığı Kültür Müdürlüğü için özel olarak hazırlanmış ve basılmıştır."

Bu kitabın 292. sayfasından yapacağımız alıntıya geçmeden önce rahmetli Mimar Cevat Ülger den bir anekdot nakletmek istiyoruz. Kilise mimarisinden ve de Selimiye Camii'nden aldığı parça görüntüleri Hacı amcalara gösterir sorarmış, "Bunların hangisi güzel?.." Diyor ki, "Selimiye'den gösterdiğim parçayı beğenen bir kişi çıkmadı hepsi .... yemiş."

Meâlen anlattığımız bu misal aklınızda olarak okuyun:

"1931 yılında Türk hükümetinden izin alarak, bina içerisinde bulunan mozaiklerin ortaya çıkarılma işlemini yürüten Amerikalı Thomas Whitemore bu çalışmalarına devam ederken, 1934 yılı içerisinde bir akşam yemeği sırasında ulu önder Atatürk, Ayasofya'nın müzeye dönüştürülmesi konusundaki fikrini yanındakilerle paylaşmıştı. Etrafında bulunan o zamanki Milli Eğitim Bakanı Abidin Özmen, ertesi günü Ayasofya'nın kendi bakanlığına bağ-lanması isteği konusundaki mektubu Vakıflar İdaresi'ne yollamış ve binanın devir işlemlerinin başlamasını sağlamıştı. Yapı, 1934 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile müzeye dönüştürülürken, 1453'te camiye çevrilişinin ardından bir kez daha kimlik değiştirmişti. Sezer Tansuğ'un bir ma-kalesindeki deyişiyle, yapı cami olduktan sonra Türkleş-tirilmiş sayılmaz. Yapının TÜRKLEŞTİRİLME YOLUNU AÇAN, MÜZE OLMASINI SAĞLAYAN ÇAĞDAŞ KARARDIR. Müze hâline gelen yapı, böylelikle çağlara meydan okuyan taşın gücünün bir simgesi haline gelirken, sanatın, politika VE HATTA DİNE KARŞI KAZANDIĞI ZAFERİN de bir göstergesi olarak ölümsüzleşecekti.

Bugün hālā kısır çekişmeler içerisinde, Ayasofya'nın tekrar camiye çevrilmesi konusunda yapılan yorumları dinliyoruz. Zaman zaman büyük gösteriler eşliğinde gün-deme gelen ve dönemin siyasileri arasında polemik konu-su olan Ayasofya'nın tekrardan camiye dönüştürülmesi meselesi, ŞEHRİN BİRÇOK SORUNUNDAN BİRİYMİŞ GİBİ tekrar tekrar ortaya konmaktadır. Fatih'in fermanı gerekçe gösterilerek yapılan bu gösteriler, dinsel kimliğin ve İslâm olmanın, hålå İstanbul'u fethetmekle bir tutul-duğu bu dönemde bile gündemde olabilmektedir. Çelik Gülersoy bu konu hakkında şu cümlelerle serzenişte bu-lunmaktadır, dönemin politikacılarına:

"Her fiil ve tasarruf döneminin koşulları içinde değer-lendirilmelidir. Fatih, Ayasofya'yı ortaçağ anlayışı içinde cami yapmak zorunda idi (mi acaba. S.U.). Bugün yaşasa farkı düşünebilirdi. Bir başka açıdan bakalım: Fatih, yine dönemin koşulları içerisinde Rumlara öyle ayrıcalıklar tanımıştır ki, o ayrıcalıklar da bugünün akıl ve politikası-na uygun düşmüyor. (Ortaçağ anlayışı içinde Ayasofyayı Cami yapmak zorunda ama Rumlara fevkalâde ayrıcalık tanırken bir mecburiyet hissetmiyor. S.U.). Ekonomiyi dışarıdan taşıdığı her cins ve ulustan cemaate teslim et-miştir. Bugün olsa bunu yapar mıydı? Hukuki duruma gelince... Şehrin Fatih'i olduğu için mi cami kararı geçerli sayıhyor? Güzel ama, şehir bir kere elimizden çıkmış, bu-nun ikinci bir fatihi var. O da müze yapmış binayı. Fatih'in iradesi hukuk oluyor da, Atatürk'ün iradesi neden hukuk olmuyor?"

Bazı yerlerin altını çizerek naklettiğimiz bu satırlar yorum yapmadan size takdim edildi. Bakın bakalım zokayı yemiş misiniz, yememiş mi?

Yardımcı Not 1:

Bir toplumdaki fertlerin ortaya koyduğu fikirler, o toplumun mensub olduğu medeniyet ve kültür vasatında yoğrulduğundan ve bu vasat da muhtelif toplumlarda Farklı bulunduğundan dolayı, TOPLUMDAN TOPLUMA NAKLEDİLEN FİKİRLERDEN FAZLA İSTİFADE EDİLEMEZ. Bilhassa yabancı fikirlerin ithal edildiği toplumun fertleri MUAYYEN BİR İLİM KAPASİTESİNDEN MAHRUM iseler, alınan fikirler o toplumun mahvina sebebiyet verir. Bu husus biyolojide de aynıdır: Gıda olarak aldığımız, faraza sığır proteinini organizmamız aynen kullanamaz. Onu evvelå insan proteinine çevirir ve sonra kullanır. Bu itibarla, şayet MÜFEKKİREMİZİN METABOLİZMASI DÜŞÜK İSE, okuduklarımızdan ve duyduklarımızdan elde ettiğimiz fikirlerin kendisine pek faydası ol-maz. (Hikemiyat-Tefekkür ve Hikmet sf. 56, Salih Mirzabeyoğlu)

Yardımcı Not 2:

"Eski Yunan'da sofistik mantık, yani mantıkta çıkmaz sokak açma ustalarından birine bir genç başvuruyor:

-Senden avukatlık dersi almak istiyorum. Fakat ders ücretini ödemeye param yok... İleride kazanacağım ilk davadan ödenmek üzere beni talebeliğe kabul eder mi-sin?

Hoca bu teklifi memnunlukla kabul ediyor ve iki tuğla üzerine birer senet yazıp ahidlerini vesikalandırıyorlar.

Genç, mükemmel bir avukat... Fakat hocasına borcunu bir türlü ödemiyor.

-«Niçin ödemiyorsun borcunu?»

-Henüz bir dava kazanabilmiş değilim de ondan....

Hoca mahkemeye başvuruyor ve ilk sözü şu oluyor.

Bu dava, esasında temelsizdir ve mahkemenin ona göre karar vermesi lazımdır. Şöyle ki, borçlum bugüne kadar hiçbir dava kazanamadığını iddia edecek ve belki de doğruyu söyleyecektir. Halbuki işte şu anda bir dava üstünde bulunuyor. Eğer kaybederse kaybettiği için kazanırsa da ilk davasını kazandığı için ödemek zorunda... Yani her halûkarda ödeyecek. Öyleyse bu vaziyette hemen borcunu ödemesi ve muhakemenin düşmesi gerekir.

Gencin cevabı ise şudur:

-Benim hocam sahte mantık ışıkları altında eşyayı çarpik gösteren bir hüner sahibidir. Gerçekten bu muhakeme yersiz ve temelsizdir. Zira kazanacak olursam borcumu ödememek kararı alacağım için, kaybedersem de kaybettiğim için ödemeyeceğim. Yani her hålükårda ödemeyeceğım! Muhakeme lüzumsuzdur.>>>

Bu hikâye üniversitelerde mantık dersinde sahte muhakemeye misål olarak gösterilir...

Mahlük olan aklın äleti mantıkla, bedahet davasından ve «muradı kestirme bahsinden anlamadan yola çıkmanın neticesini de bu hikâyeden kestiriniz; ki, her gün ayrı telden çalan ve bugün söylediğini ertesi gün iptal eden fikir nesebsizliğinin sebebi de budur... Yön yok, yol yok, usul yok, hedef yok." (Islama Muhatab Anlayış -Teorik Dil Alanı, sf. 34. Salih Mir-zabeyoğlu)

"Devrim odur ki, kalbten faniliği devirsin; Yaşamaktan murad ne, hesabını bildirsin!.."

Diyor Üstad Necib Fazıl Rahmetullah. Bu misalde şu var, kalbten fäniliği deviremeyen 'devrim nesilleri' Ayasofya'nın mânâsını asla anlayamaz;

"Ne var canım, he-men karşısında Sultanahmet Camiî var, cemaatten yana boş önce onu doldurun, sonra sıra Ayasofya'ya gelsin" derler.

Sanat ruhu ruhun hakikatine nüfüz edilebildiğince...

Mâdası, ya laf ebeliği veya "Mihraksız tümevarım'ın zaafiyeti.

RESME DAİR

Mavi Defter: Nokta -1-'den:

Salıverilen suyun karışmaması... Berzah hakikati...

Berzah, hikmet cebhesinden bakılamadığında ne muazzam kayıplara sebeb... Ve denge tutturulamazsa ne ahmaklıklara gebe.

Bakalım:

<<YEVMİYE: "Ben hiç resim yapamam, ressamlar ahmak olur."...

Ahmak: Akılsız denilen, salak veya aklın tutuculu-ğundan azade "abdal", semaî-şekilde kalan veya "şekilde şekli aşan biçimde haddi záť'ın müphemliğinden olan.

Biri müşahhası aşamayan, öbürü mücerredler ressamı, veliliğe kadar açık bir mânâ, "nefsin kafa kağıdını resimleyen" mütefekkir mizacı...

En başta ŞEKİL, yukarıdan beri görüldüğü üzere, biz insanın O'ndan olduğu toplu mânâ olarak Allah Sevgilisi ve türeyiş olarak Adem Aleyhisselâm'ın yaradılışı, Allah'ın "meçhulün meçhulü" Zát Alemi FEYZ-İ AKDES'ten gelir...

AKDES-En kudsi, en mukaddes: 3165: Rahman Sûresi'nin 19 ve 20. âyetleri ebced toplamı.» (Ölüm Odası B-7, 119. bölüm, Baran Dergisi, Salih Mirzabeyoğlu)

Bir 'Yevmiye' üzerinden RESMİN FIKHİ HÜKMÜ (fh-kıh anlayış ya) resimlendirilirken, "nefsinin kafa kağıdını resimleyen mütefekkir"in (Üstad Necib Fazıl Rahmetul-lah'ın) de mizacı gösteriliyor... Hem de O'nun ressamlara ahmak demesi üzerinden.

Ahmak ressamdan çıkarak, ressamın ucu açık mânâda değerlendirilmesinden VELİLİK SIRRI'na ulaşan TEFEK-KÜR DERİNLİĞİ, her şey bir yana, MÜCEDDİD'lik hakî-katinin ANA KÂİDESİ'ni temsil ediyor.

Ehlullah tavrının gerektirdiği siyasete ulaşamamanın sebeb-i hikmeti de, Berzah'ın iki yöne bakan yüzünü par-latamamış olmamızdandır.

Müşahhası aşamayan resim yapmasın; mücerredler ressamı için ise bu dünyada tasarruf edemeyeceği hâdise düşünülemez... Resmin şiiriyetine hâliyle müşahhas baş-langıç yol açar. Fakat başlangıç bile mücerred bilgisine muhtaç. "Ben yaptım oldu!" gafletine düşmemenin temel taşı bu olsa gerek!

Mavi Defter'de böyle demişiz.

Şimdi biraz daha geniş izâh bâbında "Bilinmeyen Os-manlı" isimli eserden devam edelim. Prof. Dr. Ahmet Ak-gündüz ve Doç. Dr. Said Öztürk hazırlamış eseri.

Kendilerine sorulmuş:

-Fatih başta olmak üzere bazı Osmanlı Padişahlarının yurt dışından ressamlar getirterek resimlerini yaptırdık-larını ve hatta II.Mahmud'un kendi resimlerini devlet dairelerine astırdığını duyuyoruz. Bunlar doğru mudur? Eğer doğru ise, İslâm Hukukunda resim yasağı ile ilgili şer'i hükümlerle nasıl bağdaştırırsınız?

Cevab:

-Konuyu değişik açılardan ele almakta yarar vardır:

Evvelâ, İslâm Hukunda resim (gölgeli gölgesiz) yap-manın hükümlerini özetleyelim. Konu ile ilgili "Allah kı-yamette resim yapanlardan ceza olarak, yaptığı şeye hayat vermesini isteyecektir; fakat o buna aslå muvaffak olama-yacaktır"; "Melekler, içinde resim, köpek ve cünüb insan bulunan evlere girmezler" ve benzeri mânâlarda hadisler bulunmaktadır. Bu hadisleri değerlendiren ve İslâm Hu-kukunun resmi neden yasakladığını inceleyen müctehid hukukçular, neticede şu kararı vermişlerdir:

Bütün müctehidler şu noktada ittifak halindedirler:

Ağaç, dağ, taş, manzara ve benzeri şeylerin resimleri ke-sinlikle mübahtır. Ayrıca vesikalık fotoğraflar gibi, hilka-ti tam olmayarak bedenin bir kısmına ait olan canlıların (hayvan olsun, insan olsun) resimlerinin de hem yapılma-ları ve hem de kullanılmaları câizdir. Bir diğer konu da, sûretin görülemeyecek kadar küçük olmasıdır ki, bu da câiz görülmektedir. Bazı mühürler ve paralardaki resim-ler gibi.

İslâm Hukukçularının fikir ayrılığına düştükleri konu ise şudur: Canlı varlıkların hilkati tam olanlar yani bede-ni tam yansıtan resimler (Fıkıh kitablarındaki ifadesiyle hayatı mümkün kılacak bütün azaları ihtiva eden resim-ler), Şafi hukukçuların çoğunluğu başta olmak üzere, bir kısım İslâm Hukukçuları tarafından caiz görülmemiştir: Hanefi Hukukçuların başını çektiği bazı İslâm hukukçu-ları ise, hürmet ve ta'zim mânâsını ifade etmemek şartıyla mekrüh görmekle beraber câizdir demişlerdir. Ancak bu husus, namaz kılacak yerlerle alakalı yasak ile karıştırıl-maması gerekmektedir.

Bu esas fikirlere dayanan Ebussuud Efendi şu fetvasını kaleme almıştır:

"Bazı zî ruh şekli filoride tasvir olunduğu gibi, bazı Efrenci saatler de tasvir olunmuş olsa, zikr olunan saat musallåda olmakla Salâtına kerâhet tereddüb eder mi? El-Cevab: Süret büyük olmayıcak olmaz."

Osmanlı Devleti'nin son zamanlarındaki şu fetvâ ise, daha ayrıntılı olarak konuyu izah etmektedir:

"Edebi ve ilmî makalelerden istifade maksadıyla Re-simli kitab gibi resimlerin bulunmasının dine karşı bir zararı var mıdır? Cevab: Câiz olmayan namaz kılınacak yerde sûreti açık olarak bir tarafa asmaktır. Ama kapalı olarak evlerde bulunması, ayakla basılan yerde nakış ola-rak yer alması câizdir. Bir de gâyet küçük olup uzaktan bakıldığında âzaları belli olmazsa yahut âzaları tam ola-rak tasvir edilmiş değilse, o zaman alel-ıtlak mekruh ka-bul edilmez. Hürmet ve tâzim maksadıyla sûret bulunan odaya ise, rahmet melekleri girmez."

Burada şunu nazara vermek gerekir ki, zaman iyi bir müfessirdir; kaydını izhâr etse itiraz edilmez. Fıkha âit bazı hükümlerde zamanın tesiri önemlidir. İslâm'ın ilk yıllarında şirke sebeb olabileceğinden dolayı kabir ziya-retini yasak etmesi ve sonra serbest kılması buna misal olabilir. Aslında son naklettiğimiz fetvå, meseleyi bütün yönleriyle halletmiş bulunmaktadır.

İslâm Hukuku'nun resim yasağının altında yatan en önemli tek sebebi, re-simlere, süretlere ve heykellere tapmak yahut tapar de-recede saygı göstermek endişesidir.

Asrımızdaki bazı Mı-sır âlimleri ise, eski fetvāları aşacak şekilde şu görüşleri beyan etmişlerdir. Yasak olan sadece gölgeli resimlerdir; vani heykellerdir; kalemle çizilen veya makinayla çekilen fotoğraflar gibi gölgesiz resimler caizdir. İkinci olarak, II.Mahmud'dan itibaren yapılan bazı icraatlar dışında, bütün Osmanlı tarihi boyunca, biraz evvel zikrettiğimiz İslâm Hukukunun kâideleri açıktan ihlal edilmeyecek şe-kilde, resim ve ressamlara karşı muamele yürütmüştür. Fatih Sultan Mehmed'den itibaren Osmanlı Sarayı'na nakkaş denen ressamlar vazifeli olarak girmişlerdir. Fa-tih'in Sinan Bey isminde bir nakkâşı, İtalya'dan getirttiği Matteo Pasti ve Kontanico ve 1479 yılında taleb üzerine Venedik'ten gelen Jantli Bellini; Yavuz'un İran Seferinden dönerken getirttiği Şah Mehmet, Abdülgani ve Derviş Bey; Selimnâme'deki minyatürleriyle bilinen Nakkaş Şük-rü; Şemail-i Osmaniye'yi kaleme alan Nakkaş Osman ve Surnâme'deki minyatürleri çizen Nakkaş Levnî, Osmanlı tarihi boyunca resim ve minyatürle meşgul olan çok sa-yıdaki san'atkârlardan bazılarıdır. Bütün bu saydığımız san'atkarların eserleri, eğer resim şeklinde ise, bütün aza-ları gösterecek şekilde yapılmamış ve böylece şer'i sınırlar içinde kalınmaya çalışılmıştır. Minyatür ise, zannediyo-ruz ki, resimle aynı tutulmamış ve İslâm hukukçularının câizdir dediği azaları tam belli olmayan gruba sokulmak istenmiştir. En azından, kapalı kalmak ve asılmamak şartıyla, bu mânâda canlı resimlerin, azaları tam olsa da yapılması caizdir diyen âlimlerin fetvâları esas alınmıştır. Zira yukarıdaki fetvâda bunu anlatan cümleler, konumuz açısından önemlidir. Mühim olan tabloların tam resim ol-mamasıdır bildiğimiz kadarıyla, tablo şeklinde tam resim bulunmamaktadır. Kitabda kalmak şartıyla, zaten fetva verilmiştir.

Üçüncü olarak, Sultan II.Mahmud'un devrinde Av-rupalılaşmak adı altında, halkın tâbiriyle alafrangaya ait her şeyi almak şeklindeki aşırılık neticesinde, Padişah'ın hazırlanan portrelerinin resmi dairlere asılması olayıdır. Her ne kadar, devleti tecdid eden bir insanın nam ve şa-nını gelecek nesillere anlatmak için sadece eski eserlerin korunması hikmeti esas alınarak, ta'abbüd mânâsını ta-şıyacak saygı ve tâzim kasdı bulunmayarak ve maalesef zamanın Şeyhulislamı ve bazı âlimlerinden de fetvå alı-narak yapıldığı söylense de, verilen fetvådaki ve yapılan resmi yorumlardaki izahlar, İslâmî hükümlerin yorum sınırlarını aşmış ve zâten dindar halk tarafından da çir-kin karşılanmıştır. Bunun en acı misali, Sultan Abdülaziz devrinde, saygı amaçlı olmamak kaydıyla bu şekilde tab-lolara fetvå veren Şeyhulislam Turşucu-zâde bu fetvâsını şu hadise dayandırmıştır: "Resim bulunan eve melekler girmez. Meğer ki, resim sûret elbise, kumaş gibi bir şeye nakşedilmiş ola, bu sûrette girer."

II.Mahmud'un Avrupalılaşma uğruna, yaptığı bütün güzel hizmetlere rağmen, halk nezdindeki itibarının gün geçtikçe azalmasında da, bu ve benzeri zayıf fetvālarla amel etmesinin büyük etkisi bulunmaktadır. Tarihçi Ah-med Lütfi, meseleyi yumuşatmak için, Fatih Sultan Meh-med'in de, eski san'at eserlerinin korunması ve hatırala-rın yad edilmesi hikmetine dayanarak, Ayasofya içindeki melek süretlerini muhafaza ettiğini ve sadece üstünü sıva ile kapladığını söylese de, Fatih'in yaptığının İslâma göre yasak olmadığı herkesçe bilinmektedir. Nitekim Sultan II. Mahmûd vefat ettiğinde, asılan resimleri indirilerek giz-lenmiştir. Daha sonraları ise, resim yaptırmak ve fotoğraf çekmek moda haline gelmiş ise de, II. Mahmûd zamanın-da olduğu gibi, dua ve resmî törenle asılmadığından fazla sıkıntı meydana getirmemiştir.

Kanaatimize göre, Osmanlı âlimleri, şer'i sınırları ge çen resimleri kabul etmemişlerdir. Son zamanlardaki sap-malar istisnalardır. Zira Kur'ân, putperestliği yasakladığı gibi, putperestliğin bir nevi taklidi olan sûret-perestliği de yasaklamaktadır. Avrupa medeniyeti ise, resimleri kendi güzelliklerinden sayıp Kur'ân'a karşı çıkmaktadır. Halbu-ki gölgeli gölgesiz süretler, ya taş haline gelmiş bir zulüm (Lenin'in heykelleri gibi), ya cesed elbisesini giymiş riyā veyahut tecessüm etmiş bir hevesdir (müstehcen dergiler-deki fotoğraflar gibi) ki, beşeri, zulme, riyāya ve hevâya, hevesi kamçılayıp teşvik eder." (sf. 95)

Bütün bu bilgilerden yola çıkarak birçok meselenin başlığını atmak ve konular açmak mümkün. Genel hatla-rıyla bakmaya çalıştığımız bu ve bunun gibi meselelerin temelinde yatan asıl mesele şu; zaman ve mekân husû-siyetlerine pençesini geçirmekten mahrum bir şuur söz konusu ise ne derseniz deyin boş. İmam-ı Gazali Hazret-leri'nin, "Bir Hadîs-i Şerifi zaman üstü mânâsıyla bilen bütün hadîsleri bilmiş gibidir." hikmetini anlayanlar için de mesele suhûletle ele alınan tabiî ve kolay bir iş. ZA-MAN ÜSTÜ MÂNA veya UNSUR ÜSTÜ MÂNA... Bu hikmetin şuuruna yönelinmediği müddetçe hiçbir mesele ortalama şartlarda bile halledilemez.

Beş duyunun kısır döngüsüne mahkûm Batı'nın de-diklerine ve yaptıklarına doğru tevil getirebilmek ve ta-sarruflarına girmeden, komplekse düşmeden hâdiselere ve sanata yön vermek ancak bu zaman üstü, unsur üstü mânâya nüfüz etmekle mümkün; İrfan derinliği ile müm-kün!

HALI-KURUKAFA-İNTİHAR

Batı, ruhunu doyuramadığı sanatçılarının bir çoğunu intihara kurban vermiştir.

Doğu'da (İslâm) böyle bir şey ihtimal dışıdır.

Zira, Doğulu sanatçı, Batılı sanatçı gibi "Mihraksız tümevarımın zäafiyeti"ni yaşamamıştır.

Pergelin bir ayağı ile TEVHİD'e perçinlenmiş ruhu, diğer ayağı ile âlemi seyran eyler...

Bu seyr, bazen öyle lätifleşir ki, zaman ve mekän mefhumu aşılarak saf hakikate ulaşılır.

Meselâ; Nakşibendilerin müsikiye yüz vermemiş olmaları bundandır.

Müsiki'nin üzerinde bir ses yakalamışlardır Nakşibendiler.

Sinema dahisi Andrey Tarkovski de bu mânâya işaret babında şöyle diyor:

"Aslında ben, dünyanın kendiliğin den çok güzel bir sese sahib olduğu sinemanın müziğe hiç gereksinimi olmadığı görüşündeyim. Yeter ki biz duymasını bilelim."

Üzerinde bulunduğu iş'in hakkını vermek bakımından Tarkovski gibi sanatçıların hakkını teslim etmekle birlikte, "Mutlak Fikir"e nisbetsizlikleri sebebiyle ancak eşyanın bir kısmında tasarruf sahibi olmaları mümkündür, Parça'nın mânâ bütünlüğünde, çektikleri ızdırablar sonucu kısmen söz sahibi olsalar da, Bütün'ün derinliğine ulaşmaları mümkün değildir.

Üstad Necib Fazıl Rahmetullahi diyor ki:

"Bizimkiler ışığa gem vurur da binerler;

Yerden göğe çıkmazlar, gökten yere inerler..."

Ve:

VE ONLAR

Sebil sebil sunanlar, ölümsüzlük tasını;

Çizenler, nokta nokta ebed haritasını... (Çile)

Evet, ebed haritasını çizen bizimkiler'e nisbet Batı'nın muzdariblerinden Resmin Babası sayılan Cèzanne'ye ait bir tablo:

Bir Doğu halısı üzerinde üç kafatasını gösteren bir resimdi çalıştığı. Her sabah, saat altıdan on buçuğa kadar, bir aydan beri, aralıksız sürdürmekteydi çalışmasını. Bir tür yaşam kuralı gibi benimsemişti bu çalışma temposunu: Çok erken uyanıyor, mevsim ne olursa olsun atölyesinin yolunu tutuyor, belirlediği saatler arasında çalışıyor, yemek için Aix'e gidiyor, hemen arkasından da peyzaja ya da kendi seçtiği konularına çalışmak üzere atölyesine dönüyor, akşamın beşine kadar bu yoğun çalışmasını sürdürüyor, daha sonra da akşam çorbasını içiyor ve derhål uyumak üzere yatağına çekiliyordu. Onu zaman zaman hakkında hiçbir şey duymak istemediği çalışmalarından ötürü yorgun gördüğüm oluyordu. Ama ertesi gün, bütün canlılığıyla yeniden çalışmaya koyuluyordu.

Kafataslarını çalıştığı resminin önüne, "Bu bana intiharı düşündürüyor", demişti bir keresinde, "Gerçekleştirmeye bağlı... Belki o da olur bir gün, ama yaşım oldukça ilerledi, bu tür sonlu bir girişime gerek kalmadan ölebilirim: Venedikliler gibi..." (Cezanne Üzerine Anılar, sf. 26, Emile Bernard)

Derinlik İçinde Sığlık

"Ben kimim demek, ölüm nedir demekle aynıdır" diyor, Salih Mirzabeyoğlu.

Cézanne ise, ızdırabı sanatına yansıyan bir sanatkâr olmasına rağmen, 'ben kimim' sorusuna, derinlik içinde sığlık ifade eden şu cümlelerle cevab veriyor:

"1904 yılıydı; Aix dolaylarındaki bir gezinti sırasında, şöyle bir soru yöneltmiştim Cèzanne'a:

-Ustalar konusunda ne düşünüyorsunuz?

-Her zaman iyidir ustalar. Paristeyken, her Pazar, Louvre'a uğramayı ihmal etmezdim; ama doğaya yönelince, bıraktım ustaları izlemeyi. Her ressamın, kendine özgü bir vizyon geliştirmesi gereklidir.

-Vizyon sözüyle neyi anlatmak istiyorsunuz?

-Ressam, bir "optik" sahibi olmalı; bizden önce kimsenin bakmadığı gibi bakmalıyız doğaya...

-Yeni bir Descartes gibi konuşuyorsunuz. Kendinize özgü bir sanat evreni oluşturmak uğruna, sizden önce gelmiş olanları unutmak istiyorsunuz...

-Kimim ben, doğrusu bilmiyorum... Yalnızca, ressam olarak özgün bir göze sahib olmam gerektiğini düşünüyorum, o kadar" (ag.e. sf. 77)

Derinlik içinde sığlık, dedik. Belki de, hakikati bulmaktan umudunu kesmenin gereği olarak intiharı dü-şünen sanatçı, hakikati aramaktan da vazgeçememenin ızdırabı içinde tuhaf bir derinlik içi sığlık yaşıyor.

"Bulamamacasına arama" belası.

 Bu halleri sebebiyle asla Doğu'ya örnek olamayacak bu insanların bu hålleri, öylesine yaldızlanarak sunuluyor ki bizlere, âdeta onları tahlil ve tenkide yönelmek suç gibi geliyor. Kültür emperyalizminin muhteşem zaferi.

Ne diyordu Picasso "Resim önemli değil, resmi ya-pan adam önemli"...

Adam, Cèzanne; yolunu kaybetmiş seyyah. Resimleri de bu seyyahın işaret taşları; kimsenin işine yaramayan... Fikre vesile olması bakımından da herkesin işine yarayabilen.

Fikir nisbeti içinde Cèzanne'den: "... dünyanın gerçek vizyonu keşfedilmiş değil henüz. İnsan ortaya koyduğu eseriyle, bu vizyonun peşinde olmuştur hep..."

Vizyon sahibi olmak!

Lugatda kayıtlı (Halı-Kurukafa-İntihar) bu üç kelime üzerinden bile vizyon yolunu açabilmek mümkünken (her şeyden önce kelâm vardı), kelâmın kışrında kalmak sebebiyle burnumuzun ucunu göremez duruma geldik.

"İlim bir nokta idi, insanlar onu çoğalttı" buyurmuş Hazret-i Ali Kerremallahu Vech'e.

Noktaya dönüp, Kelâmın Cemali'ni gördüğümüz gün vizyonumuz da belirginleşecek.

Cézanne'den herkesin zevkince değerlendireceği sözler;

"-Yani siz, gerçek felsefe, akıl yoluyla hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak bir imge tasarımını ön planda tutmalıdır, diyorsunuz... Pascal, bir insanın her zaman görebi-leceği bir nesneyi resme aktarmasını, yararsız bir iş diye yorumluyordu. Çünkü gerçeklik olarak algıladığımız bir nesneyi, renk ve fırçayla, olduğu gibi yansıtmanın imkân dahilinde olmadığına inanılıyordu. Pascal, bu işi hem boş hem de güç bir eylem olarak kınamakta belki de haklıydı; ama gerçekliği ele geçirmek için, insana gerçeklik peşinde koşmayı öneren gerçek felsefe, güzel kavramının nesnenin kendisinden çok, düşüncede saklı olduğunu da söylüyor. İşte bu nedenle, nesneyi aşarak ideal düşünceye yükselmek gerekiyor.

-Courbet, bu sözlerinizi duymuş olsaydı, çok gülerdi... İnanın bana, bütün bu sözlerinizin fazla bir önemi yok sanat açısından, tümü de üniversitelere özgü kuruntular...

-Demek resim söz konusu olduğunda, işin düşünce yönü size zararsız görünüyor.

-Evet... Yalnızca gösterişli bir söz yığını; bense, sanatsal söyleme aktarmak isterim bu sözleri... Bunu yapmak için de, kendimi aradan çıkarıyorum, her şeyi resimlerimin söylemesini istiyorum. Adına doğa dediğimiz büyük kitab varken, her şeyin en güzeli olan bu sonsuz görüntü önünde ressamlar sanat üretirken, düşüncelere neden gerek duyayım... İnanın, doğa karşısında insan, çocukluğu yeniden ele geçirebilir.

-(...) Şunu çekinmeden söylemek isterim: Yetenekli bir varlık olarak insan, içinde her şeyin eridiği, kaynaştığı bir potadır. Görünür dünya ile kurduğumuz dar ilişki yönlendirir bizi, bundan sonrası kavrayış gücümüzle ilgilidir. Ölümsüz ruhumuz, bizi çevreleyen madde dünyasından daha önemlidir.

-Resme dönüyorum gene; onu bu kadar uzakta aramanız, doğrusunu isterseniz beni şaşırtıyor. Bana gelince, hep çocuk olarak kalmak isterim ben. Çevremi izlemekten, çevremin sesini duymaktan çevremi solumaktan, çevremdekilerle büyülenmiş olarak, izlenimlerimi tuvale aktarmaktan hoşlanırım...

(...)

Durdu Cèzanne, içinde birkaç damla yaş sezinlediğim ürkünç gözlerle baktı bana, sonra birden döndü ve şöyle dedi:

-Yaşlandım iyiden iyiye... Yaşayacak fazla bir zamanım kalmadı. Gerçeklik doğadadır, bunu kanıtlayacağım..."

"Aslolan doğadır" düşüncesindeki yarımlık. Bu yarım oluşlardır ki, daima intihar noktasına taşımıştır Batılı sanatkârı.

"Doğa, aslolanla varolandır." diyebilseler ve bu düşüncenin doğru nisbetini kurabilseler kurtulacaklar.

"Rüya Sineması" isimli eserin 91. sayfasında Sadık Yalsızuçanlar, film yapımcısı Ayşe Şasa'dan nakletmiş:

"Dilimden düşmeyen üç kelime var... İlham, keşif, fetih... Tasavvuf için anahtar olan bu üç kelime sanatçıların elinde medyanın batınî şifresini çözmeye başladığı zaman dünyayı şaşırtacak bir perspektife ulaşmaya başlayacağız." (sf. 92)

İnşAllah temennisiyle...

RESİM VE BÜYÜKLER

Sözün tevili söyleyenin hal ve makamına uygun olmalı...

Söyleyen Muhyiddin-i Arabî Hazretleri ise, söylediğinin teviline ona göre yönelinmeli.

Yönelenin hâli ve makamı da ne; ona da bakılmalı.

Meselâ: İmam-ı Rabbânî Hazretleri, Muhyiddin-i Arabî Hazretlerini birçok meselede tenkid eder.

Ve (meâlen) der ki, "Sultan'ın söyledikleri bana gîran geliyordu." Bir zaman sonra söylediklerinin hakîkatine vakıf oldum. O makamda her şey o kadar güzeldi ki, az kalsın ben de orada takılıp kalacaktım. Allah'ın yardımıyla o makamı aştım ve Sultan'ın söylediklerinin yanlışlığına muttali oldum."

Meâlen naklettiğimiz bu mesele Ehlullah tabir edilen Büyükler nazarında yaşanan hakîkatlerdendir, menakıb kitablarında anlatılır.

Biz meselenin şurasındayız; İmam-ı Rabbani Hazretleri şâyet Muhyiddin-i Arabi Hazretleri'nin makamında kalsaydı.

 O Sultan'ın söylediklerini söyleyecekti ve bize göre hål ve makamı itibariyle söyledikleri doğru olacaktı.

Ama, ilâhi lutufla daha yükseğe çıkınca o makamın yanlışlarını gördü ve söyledi; O MAKAMIN YANLIŞI...

Toprak seviyeden hådiseye bakan bizler açısından elbet Muhyiddin-i Arabî Hazretlerine ve İmam-ı Rabbâní Hazretleri'ne muhalefet doğru değil ve zâten gücümüz de yetmez.

Beş duyunun ötesindeki mevcut makamlara avam hálimizle elbette güç yettiremeyiz; tabii cesur cahiller hariç.

Mevzubahis makamlarda muhalefet eden de edilen de bize göre doğru söylemiştir.

Zira bizim yürüyüşümüz kağrı arabası ağırlığını ifade ederken, Onlar fezayı latif ruhlarının hafifliği içinde bir ânda dolaşırlar.

Kuantum fiziği sayesinde artık bu tür şeylere inanmayıp burun kıvırmakta yobazlık addedilmeye başlandığından bu misalleri vermekten imtina etmiyoruz.

"Akıl olmazların zoru içinde" iken, ruh, keyfiyeti îtibariyle erginliğe ulaştığında mesafeleri olmadık şekilde aşar geçer...

Sadede gelelim.

Nakledeceğimiz satırları Muhyiddin-i Arabî Hazretleri hangi hål ve makamda iken zikretti ve ona muhalefet eden olduysa ne dedi; bunlar bizi ilgilendirmez.

Ortalama bir Müslüman'ın duyduğu meseleler de içinde olmak üzere, hemen hiçbirimizin duysa da anlayamayacağı (hakikatiyle) mevzuları Hazret anlatmış:

ON İKİNCİ VASİYET

Ey Aziz!..

Bu vasiyet, ruh sahibi olan varlıkların süretlerini yapmak hakkındadır:

Ruh sahibi olan varlıkların, süretlerini yapmaktan sakın..

Gerçi böyle yapmak insanların katında hafif bir şey gözükse de.. ALLAH'IN KATINDA AĞIR MESULİYETİ VARDIR.

Kıyamette resim yapanlar, en şiddetli azaba mübtelå olurlar...

Onlara, Kıyamet gününde "Yaptığın şu şeyi dirilť"... denilecek.

Lakin orada onlar, rûh vericiler olamazlar.

Sahih olan Hadis-i Kudsi'de Allah Teâlâ şöyle buyuru-yor:

"Benim yarattıklarıma benzeyen şeyler yapmaya kalkanlardan daha zâlim kim olabilir... Haydi bir zerre veyahut bir tane veyahut bir arpa yaratsınlar bakalım..." (Buharî)

Ey Aziz!..

Kul, tasvir hakkında varid olan yasaktan ötürü resim yapmayı terk etse...

Yâni, canlı ve cansız varlık tasvirlerini yapmakla Rububiyette rekåbet etmezse, ALEMDE MEVCUD OLAN BÜTÜN VARLIKLARIN HAYAT SAHİBİ OLDUKLARINI MÜŞAHEDE EDER.

Onların her birisinin, Allah'a hamd edici tenzih ve tesbih ile konuşan canlı varlıklar olduğunu bilir.

Oysa ki, Alem-i Şehadette gördüğü varlıkların süretlerini tasvir etmeyi nefsine hoş görenler, dünyada anlattığı mız keşfe aslā nāil olamazlar...

Zira, hakikatte ålemin her bir süreti için Ruh vardır... Öyle ruh ki, Allah, baş gözlerimizle onun hayatını idräk etmeyi bizden perdelemiştir.

Alem'de her sûret sahibi olanlar için sakın "cansızdır" demeyin...

Ähirette ne kadar varlık varsa hepsinin hakikati açığa çıkar..

Her şeyin hakikatinin kendisinde açığa çıkacağından ötürü Ahirete Dar'ul Hayvan (Canlılar yurdu) denilmiştir." (Futuhat Deryasından Vasiyetler, c. 1, sf. 95)

Rububiyetle rekabet etmeyenin müşahedesi artar diyor, Hazret.

Acaba diyoruz; maslahat fıkhı hariç, bu emre itaatle müşahedesini artırmış bir kul için resim de dâhil 'her sûret sahibi canlıdır hikmeti nasıl zuhur eder?

Ve, bu müşahede İmam-ı Rabbanî Hazretleri'nin nazarında ne, Muhyiddin-i Arabi Hazretleri'nin nazarında ne ifâde eder?

Resme, resim yapmaya sadece kuru akıl zâviyesinden yorum yapmaya çalışmamız, herhalde dersimize iyi çalışmadığımızın alâmeti olsa gerek.

HAKİKİ SANAT HAKİKİ SANATKAR

Yandaki resim, sanatı ve sanatkârı "müşahhas plânda davet"in bir remzidir. (İBDA )

Ama,

Müşahhası mücerrete âlet bilmeyenlerin ifåde lätifliklerinden mahrumiyetleri hesaba katılarak bakılırsa, tabii olarak kaba propagandadan başka bir mână ifade etmez.

"ESTETİK, DİL, AKSİYON, MISRA, GÖLGELER" kelime katarının peşine takılmış hakiki sanatkâr ve sanatkârların kimliklerine dâir nakledeceğimiz satırlardan önce...

Resmin ifade ettiği, hatırlattığı ASIL MÂNA'yı bir kez daha hayal edelim...

"Hissin hayâle üstünlüğü yoktur" hikmetince, hayålin kuvvetiyle UNSUR ÜSTÜ MÂNA'yı, AKTÖRLER-SAnATKARLAR şahsında temâşa etmeye çalışalım...

Bu davranış,

Elbette fevkalâdeliklerin yolunu açan bir hamledir ve maalesef mahrumiyetin zararını ziyadesiyle gördüğümüz de bir davranıştır.

"Öyle miniminnacık şeylerden neler elde edilebileceğini bilenler gelsin" hikmeti bir yana...

"İnan da istersen bir oduna inan" hikmetinin hasrında mündemic İNANMAK VE O İSTİKAMETTE YOL ALMAK ameliyesinin mânâsı idrāk edilemezse, aktaracağımız satırlar da herhalde anlaşılmaz. HER HALDE.

Kaba propaganda niyetinden uzak olarak:

Konunun başındaki resim ve Muhyiddin-i Arabî Hazretleri'nin, "Alemde her süret sahibi olanlar için sakın cansızdır demeyin" sözünü bir araya getirerek...

Ve; Resmin hatırlattığı mânâyı düşünüp (ki, "Bir şey aynı zamanda hatırlattığı şeydir"), resmin BÜTÜN FİKİR'e yol açan FİKİR olduğu şuuru ile:

"Şair-ESTETİK, DİL ve AKSİYON kavramlarının benzeşen yanlarıyla kaynaşmaları bakımından altını çizdiğimiz «aksiyon kavramını, estetik duyguyu doğrudan «sezgi olarak gören bir yerde, doğrdudan «estetik» diye nitelendirebileceğimizi belirterek, «etraf ve kademeler» bahsine doğru bir hamle daha yapabiliriz...

Burada, Profesör Fahri Fındıkoğlu'nun Necib Fazıl hakkında söylediklerini hatırlıyorum...

Bedî-Ben de... Şöyle diyor: Necib Fazılı yakından tanıyanlar, onun nasıl bir varlık kompleksi olduğunu bilirler. Alman estetikçisi Voke'nin fikirleri doğruysa, HAKİKİ CEMİYET MÜCADELECİLERİ, MISRALAR VEYA GÖLGELERLE İŞE BAŞLAYAN HAKİKİ SANATKARLARDIR.  Bu takdirde Necib Fazıl, bu sıraya giren sanatkârlarımızın başında gelir.

25 sene evvelki «Allah!» başlıklı şiirin sahibi, bugün dinî bir hayat teläkkisi uğrunda mücadele hålindedir ve bu bakımdan şiirinin mansabını içtimaî bir kanaat teşkil etmektedir.

Necib Fazıl'ın mecmuasına (Büyük Doğu'ya) hâkim olan dinî fikriyat, bu itibarla, şair için gelişigüzel, tesadüfi, yahut zamaneye uygun ve kitleleri avlayıcı bir ålet değil, düşünmeğe ve duymağa başlayan bir insanın ilk düşünce anlarından itibaren var olan bir dini sırrílik tohumunun gelişmesini temsil ediyor.

25 sene sonra, uzun bir vakfe sonunda kendisiyle temas imkânı elde ettiğim şair, kim ne derse desin, bu gelişmenin canlı bir ifadesidir..." (Şiir ve Sanat Hikemiyatı "Estetik ve Ahlak", sf. 24. Salih Mirzabeyoğlu)

ALLAH DERİM

Sırtımda taşınmaz yükü göklerin;

Herkes koşar, zıplar, ben yürüyemem!

İsterseniz hayat aşını verin;

Sayılı nimetler bal olsa yemem!

Ey akıl, nasıl da delinmez küfen?

Ebedi oluşun urbası kefen!

Kursa da boşluğa asma köprü fen,

Allah derim, başka hiçbir şey demem!

Çile (1973)

ALLAH GÜZELDİR GÜZELİ SEVER

"Güzellik kayıtsız şartsız teslim alıcıdır" der Üstad Necib Fazıl Rahmetullah...

Güzeli târif babında elbette çok şey söylenmiş, farklı tariflerle güzelin güzelliği zenginleştirilmiştir.

Resimde görülen kitab kapağı meselesine geçmeden önce "Yüce" kavramının "güzelle alakasını gösteren şu satırlara bir bakalım:

"Mevzuumuzu, filozof Burkey'e temasla kapamak istiyorum... Şöyle diyor: İnsanda iki temel içgüdü vardır... Bunlardan biri, insanı kendi varlığını korumaya; öteki ise, toplum içinde yaşamaya zorlar... «Yüce» hissi, bunlardan birincisine; «Güzel» ise, ikincisine dayanır...

iki temel içgüdü;

1-      insanı kendi varlığını korumaya à «Yüce» hissi buna

2-      toplum içinde yaşamaya zorlar à «Güzel» ise buna dayanır

Güzel birleştirir, Yüce ise ayırır, biri, ictimai münasebetin özel biçimlerini öğreterek ve ahlâkı arındırarak medenîleştirirken, diğeri varlığımızın derinliklerine işler ve bu derinlikleri bize buldurur...

Güzel à birleştirir à varlığımızın derinliklerine işler ve bu derinlikleri bize buldurur

Yüce à ayırır à ictimai münasebetin özel biçimlerini öğreterek ve ahlâkı arındırarak medenîleştirir

Orjinal olmak bakımından insana «yüce» intibaı kadar güven ve cesaret veren başka hiçbir estetik duygusu yoktur."

(Şiir ve Sanat Hikemiyatı "Estetik ve Ahlak", Sf. 141. Salih Mirzabeyoğlu)

"Güzellik kayıtsız şartsız teslim alıcıdır" hükmü elbette hål ve makam îtibariyle değişik değişiktir.

Birine, cicili bicili, allı pullu, cancanlı şeyler güzel görünürken, diğerine birincinin hiç îtibar etmediği sâde şeyler güzel görünür.

Ve bu hål, avamdan havasa, dereceler içinde tecelli eder.

Herhålde, havas'ın üstün estetik zevki ve yüce duygusu avamla karıştırılmamalı.

Şimdi biz,

Meselenin hem avam, hem de az da olsa havas yönüne işaret eden ("az" kelimesini havas olmayışımız îtibariyle zikrettik) şekline temas etmek istiyoruz; ümmî davranış hissi içinde.

Şahid olduğumuz ve bilākis yaşadığımız şeydir; kitab fuarında, kitabcı vitrininde gördüğümüz güzel bir kitab kapağı, içindeki mevzu bizi hiç ilgilendirmese de içimiz gider ve o kitabı alırız.

Tablo niyetine gibi bir alışveriştir bu. Senelerce muhtevasına bakmadığımız bu kitab, kütübhanemizde durur ve bir fazlalık gibi atılmayı nazarımızda hiç de hak etmez.

Bu, elbette bir güzelin üzerimizdeki tasarrufu ile ilgilidir, bu tasarruf da insandan insana fevkalåde farklılıklar arz eder.

Resimdeki kapak vesîlesiyle değindiğimiz mevzu bir yana, "kitab"la alakalı şu satırlar, güzelliğin yüceliğine dâir hislerimizi kabartmakta, şâyân-ı dikkat derecede güzellik duygumuzu tetiklese gerektir:

"İkinci Cihan Harbi'nden sonraki neslin, otomobil, buzdolabı ve televizyona karşı gösterdikleri iptilāya benzeyen bir kitab istilāsı. İslâm dünyasının her tarafına, bir salgın hastalık gibi süratle yayılır. Bu önüne geçileme yecek şekilde herkesi sarar. Tarihte ilk defa ancak Yeni Çağ'da kendisine üstün gelinebilinen bir şiddet ve genişlikte, Arab memleketleri halkına nüfüz eder.

Bugünkü insanın iktisadi, sosyal ve fikri seviyesi nasıl emvâli, otomobilin büyüklüğü ve televizyonu ile ölçülüyorsa, bir Arabın da bu yönlerden seviyesi 9'uncu asırla 13'üncü asırlar arasında, sahib bulunduğu kitablarla ölçülüyordu.

Halife Hârün-ür-Reşîd, «Asya'nın Eski Dalayı Laması Bermekiler gelen vezirinin teşvikiyle, Bağdad'da «Hikmet Evi» (Beyt-ül Hikme) isimli bir kütübhâne kurunca, duyulmakta olan mühim bir ihtiyacı karşılar.

Bunu täkiben kütübhaneler, topraktan fışkıran mantarlar gibi birden bire gelişir ve çoğalırlar.

Bir seyyah, 891 yılında Dicle kenarındaki başşehirde yüzden fazla umümi kütübhåne sayar. Artık her şehir, her Ali ve Veli'nin, âriyet kitablar alabilir okuma salonlarında bilgisini derinleştirebildiği, içinde mütercim ve musanniflerin çalışmalarıyla müzakere ve sohbetler için salonları bulunan bugünkü İngiliz Kütübhanelerine mümasil, kendi kütübhänesini inşaya başlar.

10'uncu asırda Batı manastırları, nådiren sahib bulundukları birer düzine kitabı, zincirlerle tesbit ve muhafazaya çalışırlarken, Irak'ın Necef gibi küçük kasabası 40.000 ciltlik bir kütübhâneye sahib bulunmakla iftihar eder.

Rey şehir kütübhänesinin mevcudunu tesbit için on büyük katoloğa ihtiyaç duyulur.

Her câmiin bir kütübhanesi vardır.

Her hastane ziyaretçiyi, geniş kitab dolapları bulunan büyük salonunda kabul eder ve talebelerin ders malzemesi, hastahâne doktorlarının da müracaat kitabı olarak faydalanmaları için bütün tıbbi yeni neşriyatı satın alır.

Mağaradaki rasathanesi için Nasırüddin-et-Tüsi, 400 bin ciltlik bir koleksiyon vücûda getirir.

Bağdad'da Halifelerin yaptıklarını, devletin en uzak köşelerindeki küçük prensler de taklide çalışırlar.

Cenûbi Arabistan'da yüksek kültürlü bir emir, 100.000 ciltlik bir kütübhåne kurar.

İbni Sinå, daha on sekiz yaşını doldurmamışken, hasta olan Buhara Sultarı Muhammed el-Mansûr'u onun özel hekiminin isteği üzerine- muayene ve tedaviye gitiği zaman, bu hizmetine karşılık emirin sarayının kütübhanesinden, kendi çalışmalarına yarayacak kitabları seçip almasına izin verilmişti.

Bu kütübhánedeki kitabların durumunu İbni Sina şöyle belirtir.

«Orada ne daha evvel, ne de daha sonra, aslá benzerlerini görmediğim ve ekserisinin müellfilerini tanımadığım kitablar gördüm.» (...)

Kitablara karşı iptilā bakımından hiç kimse, hatta kütübhânesini tamamlayabilmek için bütün Şark'da ajanları bulunan Kurtuba Halifesi bile, Kahire'de Halife El-Aziz ile mukayese edilemez.

6.500'ü matematik, 18.000'i felsefi mevzulara taalluk eden eserlerle birlikte 1.600.000 ciltlik Fatımî Kütübhänesi», bütün kütübhänelerin en güzeli ve en mükemmelidir.

İktidara gelince oğlu tarafından bu kütübhänenin yanında inşa ettirilen on sekiz salonlu ikinci muazzam kütübhänenin kitabları buna dahil değildir.

Vezirlerle saray memurları, bu mevzuda yüce hükümdarlarının seviyesine yükselmek isterken acaba ikballerinden endişe etmiyorlar mıydı?

İslâm Dünyasında böyle bir şey varit değildi.

963 yılında ölürken geride 117.000 ciltlik bir koleksiyon bırakan Vezir El-Muhallebi, bir istisna teşkil etmiyordu.

Genç meslektaşı İbni Abbâd 206.000 cilt kitaba sahib olmakla şöhret yapmıştı.

Bir hâkimin 1.050.000 ciltlik bir koleksiyonu vardı.

Bu nevi yekûnlara fazlasıyla varılıp da, kitblar tasnif ve İslâmi sanat üslübunda» ciltlenince artık en sevindirici bir mesele olarak iftiharla yalnız bundan bahsedilirdi.

 Onlar, KENDİLERİNİ BU SEVİNCE O DERECE ŞİDDETLE kaptırmışlardı ki vezir, beraberinde otuz deve yükü kitab olmadan aslå seyehate çıkmamasıyla ünlüydü.

Birçok bakımlardan bir Arab öğrencisi sayılan İmparator II. Fredrik'e bütün seferlerinde refakat eden deve sırtlarındaki kütübhånelerin asıl ve örnek ve menşelerini nerelerde aramak lazım geldiği artık bir soru mevzuu olmamalıdır.

Sultan Selahaddin'in özel doktoru İbn-ül-Mutran, meşhur Farmakolog İbn-üt-Talmis veya tarihçi El-Kifti'nin bir araya getirdikleri şekilde 20 ilå 30 bin ciltlik kütübhaneler bugün kimde vardır?

Bugünkü gibi rotatiflerle basılmayan kitabların, el ile yazılması aylar veya yıllarca sürüyordu.

Şimdiki gibi ucuz da değildiler.

Optiğin kurucusu İbn Heysem, Oklid'in bir cildini 75 dirheme satın alır.

Bu para ile o, altı ay yaşayabilirdi.

Seyehata meraklı Kayruanlı İbn-ül-Cessår, bizzat yazdığı, 12.000 kilo ağırlığında cey-lån derileri bırakır.

On ton ağırlığındaki kütübhänesiyle diğer eşyalarını, yeni ikametgahına nakledebilmek için 400 deveye ihtiyacı bulunduğundan Buhârâ Sultanının sarayına gitme dâvetini, bir doktorun red mecburiyetinde kaldığı şayi olunca, diğer doktorlar buna şaşırmışlardı.

Ölen bir âlimin evinden bütün ilim dallarına ait çeşitli kitablarla dolu her biri birkaç insan tarafından güçlükle taşınabilen 600 sandık dışarı çıkarıldığını duyunca bunu kimse yadırgamaz.

Mesleki literatüre, şübhesiz halkın ancak bir kısmının ihtiyacı vardı. Bu bütün devirlerde de böyledir. Fakat her sınıf Arab halkın arasında kitab sevenler mevcuttu.

Onlarda kitab sevgisi älimlere münhasır değildi. Büyük devlet adamından kömürcüye, şehrin kadısından müezzinine varıncaya kadar, tahsil gören her şahıs, kitabının devamlı müşterisiydi.

10. yüzyılda, özel bir kişinin kitablığında ortalama bulunan kitab sayısı, o zamanki Batı'nın bütün kütübhânelerinde bulunanların yekünundan fazlaydı.

Nadir ve değerli kitablardan müteşekkil bir koleksiyona sahib bulunmayan bir kimseyi zengin saymak yakışık almamaktaydı.

Bir İslâm tarihçisi, bu mevzuda başından geçen komik vak'ayı şöyle anlatır:

«Kurtuba'da bulunduğum sırada, ihtiyacım bulunan bir kitabı araştırmak için sık sık kitabçılar çarşısına gidiyordum. Nihayet bir gün kitabı buldum. Pey sürmeğe başladım. Fakat her defasında bir şahıs beni geçti. Ona dedim ki: "Allah, öğrenci efendinin ömrünü uzun etsin. Eğer bu kitab kendileri için herhangi bir bakımdan çok lüzumluysa ben vazgeçerim, çünkü fiyat çok fazla yükseldi.>> Rakibim: «Ben öğrenci değilim; kitabın muhtevasını da bilmiyorum, halk arasında biraz itibarımı artırmak için bir kütübhâne tesis ettim. Kütübhânemde bu kitabın tam dolduracağı boş bir yer var; ayrıca yazısı ve cildi de çok güzel olduğundan kitab hoşuma gitti. Bu sebeble ödeyeceğim paranın miktarına önem vermiyorum. Çok şükür kudretim müsaittir şeklinde cevab verdi. Ben de ona: Bu kitabı almak için, senin gibi bir insanın gerekli paraya sahib bulunması, cevizi olup da onu yiyebilmek için dişleri bulunmayan bir kimseye benzer.» dedim.>>>

Ama, Arablar arasında «dişi olanlar» ordular kadardı.

Arab Dünyası, entelektüellerinin fazlalığı yanında yüksek iktisadi konjonktürünü de sadece birkaç sene boyunca değil, asırlarca muhafaza eder.

Kitablara karşı gösterilen büyük ölçüdeki düşkünlükte Arab iktisadi hayatı mühim bir rol oynar.

Her sene kitablara, milyarlar yatırılır. Yalnız Bağdad'daki meşhur «Nizamiye Medresesi Kütübhâne-sinin yıllık bütçesine, yeni kitab ve yazmalar temini için ilâve olarak bir buçuk milyon altın frank tutarında bir tahsisat konur.

Dr. Sigrit Hunke "Avrupa'nın Üzerine Doğan İSLÂM GÜNEŞİ" isimli eserinde bunları anlattıktan sonra "Zihni Alaka", "Futbol Merakı" ve "Kitab Kaybı" meselesine temasla şöyle devam ediyor:

"Kendini tamamen ilme ve sanata veren, hararetli şekilde astronomi ile meşgul olan, kardeşi ile bir kavgayı şiir şeklinde belirten, E Afdal seviyesinde üstün bir devlet adamı Arab Dünyasında asla istisna değildir.

O asırların Arabı, hali hazır insanının futbol merakına benzer şekilde zihni alāka ve meraklara sahibti. Zihni alâkalara sahib olmayan kimse ise kamil bir insan sayılmazdı.

İşte Frenklerin tabâbetinden tüyler ürpertici örnekler veren Emir Usâme İbni Munkız!

Haçlıların gemi batırma ve yağmalamalarıyla, bir gün o bütün emvalini kaybetmişti.

Bu Arab, tevekkülü ile kaderin bu darbesine tahammül gösterdi. Hayatının hatıraları arasında şunları da belirtir:

Çocuklarımın, dostlarımın çocuklarıyla kadınlarımızın sıhhatli bulunmaları, servetimin tamamen kaybını bana unutturdu. Beni yalnız kitablarımın kaybı üzüyordu. Onların kaybı, bütün hayatım boyunca benim için bir ıstırap kaynağı oldu.

Bunlar bir âlimin sözleri değildir.

Bunları, daha çocukluk çağından itibaren büyük bir kısmı okuma-yazma bi-len bir milletin arasında sadece bir politikacı ve mücahid yazmaktadır." (sf. 274-281)

Şimdi;

FUTBOL MERAKI, ZİHNİ ALĀKA, KİTAP KAYBI vurgusunu yaparak naklettiğimiz bu satırlardan sonra, dönüp Kitab Kapağımızı hatırlayalım... "Kitab kaybı" kendisi için bir şey ifåde etmeyen insan nazarında, güzel bir kitab kapağı ilim ve sanat açısından ne ifade edebilir ki?

Hele de Futbol Meråkı saikiyle Zihni Alaka'run dibe vurduğu böylesi bir dönemde!

"Vesilelere sarılın" İlâhî hitabından yola çıkarak, öylesine küçük ve basit görünen vesîlelerle zirvelere tırmanma egzersizleri yapmadığımız ve yaparak sonuç almayı öğrenemediğimiz müddetçe, ne güzel bir kitab kapağının, ne güzel ve zengin muhtevålı bir kitabın ve ne de Mutlak Sanatkâr Mevlâ'nın yarattıklarını ibretle temâşa etmenin imkânı yoktur.

Mâdem ki hayat bir tiyatro sahnesidir ve kimine cumhurbaşkanlığı kimine çöpçü rolü verilmiştir. Ve madem ki, cumhurbaşkanının çöpçüye üstünlüğü yoktur, sadece ve yalnız rolünü iyi oynayan alkışlanır, o hâlde, dünya sahnesinde en iyi oyunu sergilemek boynumuzun borcudur.

Nedir bu borç?

Hayata gelişin hakikatini idråk etmek!

O hakikati idrak etmenin yolu ilk insan ilk peygamber Adem Aleyhisselâma; "Biz Adem'e isimleri öğrettik" hik-metiyle, ilk ve son peygamber Efendimiz Aleyhisselâtü Vesselam'a İkra (oku) emriyle beyân edilmiştir.

Resme dönüp vesile addederek belirtelim; ne görüyoruz?

Kitab, Yani İSİM-İlk insan...

Muhtevası; okunması gereken.

Yâni İKRA-Månåda ilk, maddede son peygamber...

Anlaşılıyor ki, kitab kapağındaki güzel-sanat-estetik mefhumlarının içinde mündemîc başka bir MÂNA var.

 Bu "Unsur Üstü Mânaya nüfüz gayreti ve heyecanı artmadıkça, VESİLELER bizim için ALELADE şeyler olmaktan öteye geçmeyecek.

Ve biz, Allah'ın MUSAVVİR ism-i celilinden nasibdar olamayacağız.

Hakkıyla nasib-dar olanlara ne mutlu!

CENG-Ü ÇİGANE

Müzik. Nerede başlar nerede biter? Çıstak çıstak zıplamalardan, en derin klasiklere kadar alıcısı bulunan müzik kimin nazarında ne kadar kıymetli ve kimin hükmü bu konuda ne ifade ediyor?

Arabesk'e eğilimli olanın klasik müzik neyine ve; kläsik müzik zevkine ulaşmış olanın arabeskçiyi küçümsemesi ne ifâde eder?.. Herkes kendi yolunda kendi hälince ruhunun nisbet noktasını bulmuş.

Yamyam kabilelerinin tabiî yapıları içinde taklit ettikleri müzik bir müddet sonra bakıyorsunuz ki, sanat araştırmacıları tarafından detaylı incelenip taklide kalkışılı yor; hangisi ileride? İlkel, tabiattaki seslerin tabiiliğinden yola çıkarak îcad ettiği müzikle ilkel kalırken, klāsikçi onu da meseleye dâhil ederek tabiattaki sesleri taklit etmeye kalktığında, ileri.

Bu mantık, zamanımızda ruhu aç sanatçıların (1) şahsında berbat bir hålde ortalığa saçılsa da; "Aaa, ne demek sanata sanatçıya karşı olmak" baskınlığı içinde putlaştırılmış sanata ålet ediliyor... Sanata ve sanatçıya hürmet sart! Neden! -

Adam klasik müzikte bir numara, öyleyse başörtüsüne düşman olma hakkına sahib; böylesine bir sanatkår! Onun vecd halinde sarıldığı putuna aslå låf edemezsin ama o senin bütün mukaddeslerine sövme hakkına sahibtir. İşin garibi, bu adamları tenkid edenler genelde söze şöyle başlarlar;

"Evet, sanatına bir şey diyemem ama..." Neden diyemezsin? "DOĞRUNUN OLMADIĞI YERDE GÜZEL DE YOKTUR" bilmez misin?

Hakikatin ırzına geçmeye çalışan ruhları meflûç bu adamların, hayata gelişin gayesiyle uzaktan yakından alakaları kalmamış, anlamıyor musun? Mådem ki kalmamış, istikametsiz ve yürüyüşlerine yalpalamaların eşlik ettiği bu adamların neden tasarrufuna giriyorsun; sanatına bir şey diyememiş.

Ne demişti bir Belediye Başkanı, "TÜKÜRÜRÜM BÖYLE SANATA"... İşte bu kadar!

 "Mihraksız tümevarımın zaâfiyeti"ni yaşayan her kim olursa olsun ve hangi sanatı icra ediyor olursa olsun, sen hayata gelişin gâyesi istikametinde seyrediyorsan, tasarruf hakkına sahibsin demektir; yeter ki bilincinde ol.

Bunca sözü niye ettik?

Ceng-ü Cigane'yi sadece ruh şenliklerinin vesilesi bilmiş bir topluluğun musikiye karşı ÜSTÜN TASA-RUF'larını belirtmek için.

Şöyle ki:

"Musiki bahsinde záhir ehliyle bâtın erbabı arasında bazı ihtilaflar olmuştur; bunlardan zahir ehlinin bir kısmı, «mutlaka haram fetvasını basarken, öbür sınıftan da «mutlaka helal!» hükmünü vermişler belki iki taraf da kasıtlarına göre doğruyu söylemiş, yahut da üstün hakikat önünde beraberce hataya düşmüşlerdir...

Bâtın kahramanlığı içinde zahir ölçülerinden de bir şey feda etmeyen Nakşiler ise, hakikati biraz evvel belirttiğimiz şekilde tesbit etmişlerdir... Onlar için bilhassa insan sesi-ålet sesi daima şübheli- ilähi tefekküre vesile olduğu nisbette makbul, günaha yardımcı olduğu kadar da yasaktır; fakat Nakşiler umumiyetle şübheli ve her tarafa çekilmesi mümkün şeyleri sevmezler ve Mevlevilikte olduğu gibi ona kucak açmadıkları hâlde inkârına da gitmezler... Sadece şöyle demekle yetinirler: «Bu bir mizaç işidir; bizim mizacımızda ceng-ü çigane yoktur!»... Böyle musikîyi, sınırları bilinmek ve korunmak şartıyla İslâmın mücerred ruhuna uygun bir sanat olarak kaydettikten ve onun birçoklarınca tam bilinmeyen dini kıymet ve hükmünü tesbit ettikten sonra, şimdi saf sanat tarafına yönelelim..."(Şiir ve Sanat Hikemiyatı, sf. 198, Salih Mirzabeyoglu)

Bu bir mizaç işidir.

Ceng-ü çigane'yi kuduz nefslerinin tarziki ile záhirlerine nakşetmiş olanların anlayacağı bir iş değildir. Sessizliğin sesini duyanlar musikiyi bâtınlarına nakşederek Gerçek Sanatkar'a yol bulurken, diğerleri, en derin muzdaribleri de dâhil olmak üzere, "Bulamamacasına arama"nın bahtsızlığında boğulurlar, neyse o, durumu. Ki "Belhum Edal" hakikatine denk gelir.

Dünyada yaşanıp, dünya ile sınırlı olma häli Ufuksuzluğa denk gelir.

Hadiseyi Bâtın Nisbeti içinde zaptedenlerin ufkunu ifâde de şu satırlarda:

"Şair-Osmanlılarda, senenin hiçbir mevsiminde ne maskeli balo, ne sokak dansları, ne karnaval eğlenceleri, ne de başka memleketlerde daima tesadüf edilen gürültülü halk şenlikleri görülebilirdi... Bunları tesbit eden Batıh, ayını hayranlık tavrıyla devam ediyor. Osmanlı seciyesini teşkil eden vakarım, ağırbaşlılığın ve durgunluğun tasviri kolay değildi... Dünyada huzur ve sükûna bunlardan daha mübtelå millet yoktur... Hiçbir şey hayallerini kurcalamaz, hiçbir şey onları heyecanlandırmazdı; ne kimseyi rahatsız eder, ne merak gösterirlerdi... Biraz fevkalâde bir şey, tuhaf bir hayvan görecek olursa biraz durur, soğukkanlılıkla bakar, gülümser ve daha fazla oyalanmaya lüzum görmeyerek yoluna devam ederdi... Sokakta toplanmak, birini kovalamak, sevinç, yahut hayret taşkınlıklarına kapılmak gibi håller, hiçbir Müslüman şehrinde halk arasında bile görülmeyen hareketlerdi.." (a.g.e., sf. 194)

HALK ARASINDA BİLE görülmeyen bu hâl sebebiyle anlıyoruz ki sanatın estetiğin keyfiyeti, toplumun DENGELİ AHLAKI sebebiyle halkın kılcal damarlarına kadar sirâyet etmiş ve muhteşem bir tablo ifadesine bürünmüştür; muhteşem şiir, muhteşem musiki. Bu mânânın peşine düşmeliyiz!

Bilge Mimar Turgut Cansever diyor ki:

<<İnsanın vücuda getirdiği her şeyin güzelliği, mutlak gerçeğin "yapılan"da var olması ile oluşur. "Var olan", vücuda getirilen nesnelerin sonsuzluk içinde yer alışında Transandantal'ın "İlâhi Emrin" objektif âlemde tezahürü ile oluşan tezyinilik ile insan, dünyayı güzelleştirme vazifesini gerçekleştirir.>>>

Sanat, 'Mutlak Gerçek'in yapılanda var olduğu' nisbeti içinde değerlendirilir; gerisi "bulamamacasına arama" ça-bası ki, doğudan ve batıdan nice muzdaribler bu mânârın hasrında acı çekmişlerdir; "PEŞİN HÜKÜM" den mahrum olmanın acısı.

TASARRUF HAKKINA DÂİR

"Hikmet müminin yitik malı"... Bu malın tasarrufu ise ciddi feraset işi.

Aldım torbaya attım, yok... Bu olumsuzluktan kurtulamayanların yavan, taklîdî üretimlerinden kurtulabilmek, elbette başlı başına bir mesele.

Bu mânâdan olmak üzere "MARİFETNAME-Süzgeç ve Şekil" isimli eserden nakiller yapacağız. Yapmadan önce, eserin girişinde yazılanlara kısaca bakalım.

Şöyle diyor Salih Mirzabeyoğlu:

İç bağlantıyı tedaî ettirecek birkaç hikmet hariç, bütü nüyle Batı Tefekkürü'nden gösterdiğimiz MARİFETNAME'deki hikmetler. (...)

Anlaşılmıyor mu ki, Kudsi Hadis'te "Kulunun zannı içinde olduğunu" ve öte yandan "Hiçbir şeyin ona misil olmadığını" bildiren Allah, imanın hakikatinde topyekün varlık ve oluşun bedahetini bildirmiştir... İman, hem inanan hem de inanılan yönünden, varlığın aynıdır; ve bir şeyin aynı, aynı olduğundan başkadır... Allah, kuluna, şah damarından daha yakındır; ve ne ki o zannedilir, o değildir!.. Böyle bir "zıt kutuplar arası muvazene" diyalektiği içinde, "Allah'ı bulamamacasına arama" hikmetinin "tevhidî tecrit" usulü görünür ki, bunu anlamamak her şeyden önce İslâmın tevhid akidesini zedeler!..

Demek ki, kâfirin de Allah'ın kulu ve topyekûn zaman ve mekânın sahibi olan Sevgilisi'nin kadrosu içinde olduğunu söylerken insanoğlunun bilerek ve bilmeyerek Allah'ı arıyor oluşunu, hakikatleri mihrakına bağlayarak göstermek ve muhasebeye çekmek, bir zaruret oluyor; MARİFETNAME, bu idrakın... Dikkat:

Aslın, gölgenin kendisine ondan daha yakın olması hakikati çerçevesinde, küfür, imanın aynıdır... Ama kâfir yönünden, aradığının ne olduğunu bilmediği için gayrıdır!

Şöyle: Biz küfre, Allah'ın kazası olarak razıyız, rızası olarak değil!

Küfür, imân aslının tezahürü için gerekli araz hükmünde; ve kâfir, tersinden gerçekleştirici!

Bu çerçevede pay kapılması gereken, bir bâtın kahramanının sözü:

-"Kâfir, putlarda neyi aradığını bilse, mecazî imandan usanırdı!"

Ve Muhyiddin-i Arabî Hazretlerinin muazzam hikmeti:

-"Küfrün kaynağını bilmeyen, gerçek imânda olamaz."

Yürüyen Büyük Doğu hâlinde hakikatleri aslına bağlarken nasıl bir mesuliyeti yerine getirdiğim anlaşılıyor mu?>>>

Mesuliyet sahibinin MARİFETNAME'sinden "Estetik ve Sanat" bölümü; oradan nakiller:

"Dedi ki:

-(Kendi dışımızda varsayılan her şey, kendimizle bağıntılıdır; güzellik, doğruluk, iyilik, cisimler ve maddelerin keyfiyet ve kemiyetleri, bütün ilmimiz, ruhumuzun yapısına göre bir değer, bir mânâ ve bir şekil kazanır. Bu itibarla, bizim dışımızda "güzel" yoktur; sanat eserlerine bu sıfatı veren biziz. Sanat eserlerinin güzel sanatların-ahlāklılığı ve gayeliliği de bu "enfüsî-iç"ten doğar; bunun içindir ki, güzel sanatların gayesi, ruhumuzda bulunan ve bize manevî bir değer veren gerçek güzelliği, gerçek yüceliği göstermektedir. Ancak bu sûretledir ki, maddî küçüklüğümüz önündeki ahlâkî büyüklüğümüzü hisseder, gelişmiş bir vicdan hürriyetiyle ahlâklılığımızın mutlak değerine sahib oluruz.)

Dedi ki:

-(Güzel, Mutlak Varlığın ruhlarla eşya üzerinde yansıması ve efsunlu bir gösteri hâlinde belirmesidir. Güzele karşı duyulan ilgi, aslımızı oluşturan BİR'e, birinciye dönme arzumuzdan ve aslımıza karşı beslediğimiz sevgidendir. Her güzel şey, yalnız duyularımızın etkisiyle değil, kendi ruhumuzla özel bir benzerliği olduğu için güzeldir. Çünkü, biz de Mutlak Varlık'ın tecellisinden başka bir şey değiliz. Çekici olan şey, yani güzel, bizdedir, bizimdir ve bizdendir. Biz ancak onun sayesinde aslımıza bağlıyız. Güzel karşısında duyduğumuz vecd, sarhoşluk ve kendinden geçme zevki, Mutlak Varlık'a dönüş ve çokluk âleminde kendi aslımızı oluşturan Mutlak Birliği keşfetme sevincinden başka bir şey değildir.)

Dedi ki:

-(Varlıklar içinde güzel olmayan hiçbir şey yoktur: çünkü varlıkların her zerresi Mutlak Varlık'ın nurundan bir parıltıdır. Şu hâlde her şey birbirine nisbetle az veya çok güzeldir. Çirkin, güzelliğin azlığı demektir; tıpkı kötünün, iyinin azı oluşu ve araz hükmünde bulunuşu gibi. Ruh, güzel vasıtasiyle daha yüksek olan iyiyi, MUTLAK BİR'i araştırır. Bu, faniler aracılığıyla bâki olana geçmek demektir; güzel, bize "temaşa-seyir" isteğini verir... İyi ise, kavuşma arzusunu. İşte "aşk" buradan doğar; arzu ettiğimiz şeyler, gerçek arzularımızın aracıdırlar. Güzelin hiçbir şekli yoktur; o, sonsuzdur, katkısızdır ve saftır.)

Dedi ki:

-(Güneşin batması bir köylünün aklına hiç de estetik olmayan akşam yemeği düşüncesini getirdiği gibi, bir fizikçinin zihninde de, aslında ne güzel ne de çirkin, sadece doğru veya yanlış olması muhtemel "tayf" tahlili fikrini canlandırır; güneş ancak düşüncenin iç vaziyetinde, ona sanatkâr gözü ile bakan için güzeldir. Şu hâlde estetik, "ruhîliğin" bir yönünden ibarettir.)

Dedi ki:

-(Bir duygunun her etkisini ve özünü, içte, karanlıkta, söylenemeyende, şuur altında, akılla erişilemez olanda olgunlaşmaya bırakmalı, büyük bir alçakgönüllülükle hiç ses çıkarmadan bekleyerek yeni bir aydınlığın yere ineceği ânı beklemeli. İşte ancak buna "sanat hayatı" denir.)

Dedi ki:

-(Mevlana Hazretleri buyuruyor ki: Allah şiir için kafiye aramaktan başka bir dert vermedi bana. Nihayet ondan da kurtardı beni. Şu şiiri alda eski bir şiir gibi yut gitsin. Mânâlar zaten harfe ve esintiye sığmıyor; anlatmak istiyorum ama, onlar bu dilekten çok üstündür.)

Dedi ki:

-(Bize şu masayla sandalyenin resimlerini yapmamızı söylesen; Matisse'nin veya Picasso'nun bir tablosundaki bir başka masayla sandalyeyi hatırlar, onu görürüz. Dünya tabloların tablolarıyla daha çok doluyor.)

               artık nesneleri doğrudan ve “ilk kez” görmediğimizi, onları çoğu zaman önceden yapılmış imgelerin süzgecinden geçirerek algıladığımızı anlatır: bize bir masa ve sandalyenin resmini yapmamız söylendiğinde, zihnimiz hemen gerçek masaya değil, Matisse’in ya da Picasso’nun tablolarında gördüğümüz masa–sandalye imgelerine gider.

Böylece algımız, doğrudan varlığa temas etmekten çok, sanat tarihinin birikmiş görsel hafızasıyla çalışır. “Dünya tabloların tablolarıyla doluyor” ifadesi, çağdaş dünyada gerçekliğin giderek temsillerin temsiline dönüşmesini, yani doğanın ve eşyanın değil, onların daha önce yapılmış imgelerinin yeniden üretildiğini vurgular; bu da sanatın, farkında olmadan, gerçekliği çoğaltmaktan çok kendi imgelerini tekrar etme riskine işaret eder.

Not : Nurcuların doğruluğunu tasdik ettiğimiz hakikatlere sahip çıkması ama onlarda ülfetten gelen bir körlüğe sebep olmaları gibi…  Lise de Matematikçi İbrahim Hocanın bize anlatmak istediği şey bu olsa gerek…

Dedi ki:

-(Sanatkår, gördüğü şeyleri saran bütün atmosferi araştırır ve aradaki esas noktaları tabiatın temin edemediği devamlı şekiller hâline çevirmeye çalışır.)

Bu cümle, sanatçının görevinin yalnızca nesneleri kopyalamak olmadığını, onları kuşatan bütün duygusal, ışık, zaman ve ruh hâli atmosferini kavramak olduğunu anlatır: sanatkâr, gördüğü şeylerin etrafındaki görünmez ilişkileri, titreşimleri ve anlam bağlarını araştırır; ardından doğanın kendi hâlinde geçici ve dağınık bıraktığı bu unsurları, kalıcı ve düzenli biçimlere dönüştürmeye çalışır. Böylece sanat, doğanın sunduğu ham görünümü aşar ve geçiciyi devamlı, dağınık olanı anlamlı bir bütün hâline getiren bilinçli bir yaratma eylemine dönüşür.

Not 2 : (Nurcular Bağlamında)

Benim arzu ettiğim nur talebesi modeli şudur ki ; Bizzat o kırmızı kitaplardaki cümleleri tekrar etmek değil, müellifin hissini ,zamanî idrakini , ruh halini atmosferini kavramak. Bir sanatkar edesında. Zira  görünmez ilişkileri, titreşimleri ve anlam bağlarını araştırması… Aklımıza havale edilen, kendi hâlinde geçici ve dağınık bırakılan bazı edebî unsurları, ( paragraf,cümle,kelime, ifade gibi )kalıcı ve düzenli biçimlere dönüştürmeye çalışmak…

Dedi ki:

-(Bugünün güzellik ideali, sükûndur.)

Bu kısa cümle, çağımızın estetik arayışının gösterişe, aşırılığa ya da gürültüye değil; dinginliğe, sadeliğe ve iç dengeye yöneldiğini ifade eder: “sükûn”, burada yalnızca dışsal bir sessizlik değil, şekilde fazlalıktan arınmışlık, anlamda berraklık ve ruhta huzur hâlidir. Metin, modern insanın karmaşa ve hızla dolu dünyasında güzeli artık çarpıcılıkta değil, yorucu olmayan, duru ve derin bir iç sessizlikte bulduğunu ima eder.

Dedi ki:

-(Eğer fertten ötede bir şey olmak insanın özünde olmasaydı, boş ve mânâsız bir istek olurdu bu; çünkü o zaman insan, bir fert olarak da bir bütün, olabileceği her şey olmuş olurdu, insanın çoğalma bütünlenme isteği de gösteriyor ki, fertten ötede bir şeydir insan... Ferdin bütünle böylece kaynaşması için vazgeçilmez bir araçtır sanat... İnsanın sınırsız birleşme, hayatları ve düşünceleri paylaşma yeteneğini yansıtır.)

Dedi ki:

-(Sanatın doyurup giderdiği genel ihtiyaç, kaynağını, düşünen ve şuura sahib bir varlık olan insan vakasında bulur; yani sanat, kaynağını varolanı, varlık biçimi nasıl olursa olsun, kendi için bir varlık yapan insanda bulur.)

Bu cümle, sanatın temel olarak insanın kendisinden ve insanın bilinçli varoluşundan kaynaklandığını anlatır: sanat, herhangi bir nesneden ya da doğadan bağımsız bir güç değildir; doyurduğu ve tatmin ettiği ihtiyaç, insanın düşünen, şuura sahip bir varlık olmasından doğar. Yani sanatın kaynağı, ne var olursa olsun onu “varlık” hâline getiren insanın kendisidir; sanat, dünyayı veya nesneleri değil, insanın onlara verdiği anlam ve değer üzerinden işler ve ortaya çıkar.

Dedi ki:

-(...) Sanat bizleri derinliğine düşünmeye çağırır; hikmet plânındaki düşünme ile de o, sanatta bir yenilenmeyi, yeniliği sağlamayı değil, ama sanatın temelinde bulunarı titizlikle ve açık-seçik bilmeyi ve tanımayı, görev ve gaye edinmiştir.)

Dedi ki:

-(Sanatın doğuşunu hazırlayan ihtiyaç, insanın düşünen bir şuur olmasından kaynaklanır; böylece insan, kendisinin ne olduğu ve kim olduğunu yine kendisi için bir açıklığa kavuşturmaya çalışır.)

Dedi ki:

(Sanata duyulan ihtiyaç, iç ve dış dünyanın şuuruna varmak için insanı iten ruhî bir ihtiyaçtır; ve bu durum, insanı, sözkonusu olan bu her iki dünyadan kendisini yeniden tanıyacağı bir nesne yapmaya iter.)

Sanat.

Ve sanatçı; hakkın diline doğru nisbet kuramayan, içini ve dışını masivanın (dünya alakası) tasarruf ettiği sanatçı...

Çile ile elde ettiği parça hakikatler "Hikmet müminin yitik malıdır" kavlince, bilakis Müslümanın tasarruf sahasındadır.

Bu tasarruf sahasının ve zemininin kurulabilmesi de başlı başına bir mesele ve Tefekkür Ehli'nin işi.

Bu mânâda söylenene dikkat ederek, istikamet ve tasarruf hakkı elde edilmeden, koşuşturmayı (patinaj yapmayı) amel zannetmek kaçınılmaz hata.

Şöyle belirtelim:

"Bininci defa da olsa tekrarlayalım ki, topyekûn kâinatı insan ve toplum meselelerinin halli hâlinde gösteren bir dünya görüşü olmadan, bunun hakikatini billûrlaştıran İSLAM'A MUHATAB ANLAYIŞ bulunmadan, her türlü faaliyet verimsiz, mihraksız, gayesiz, esassız, usûlsüz, hedefsiz ve rastgeleciliktir... İşi baştan işaretlendirdiğimize göre, gerisini buna kıyas ediniz." (a.g.e., sf. 16)

Kıyas zeminine hâkim olmak bile başlı başına bir mesele.

HAKİKAT ve SANAT mevzuunda tasarruf sahibi olabilmenin zorluğunu varın düşünün, düşünelim!

FOTOĞRAF FELSEFESİ YOLUNDA

Batı birçok şeyi aşmışlığın(!) gereği olarak ilginç teferruatlara yönelmiştir.

Meselâ, adam oturup mavi rengin tarihini yazıyor.

Hangi dönemde kırmızının önüne geçmiştir, hangi dönemde gerilemiştir vs.

 Bu, elbette "teferruatçılık şuuru" bakımından doğru ve güzel bir davranıştır.

Yeter ki, mihrakının doğruluğu konusunda sıhhat olsun.

Yâni, boşluğa taş atma kābilinden değil, GAYE'ye uygunluk arz etsin.

Her meselenin temelinde "hakkın istikamet duygusu" bulunduğu gibi, bu konuda da istikametin işaret taşı Kainatın Efendisi'nde; birgün sahabilerine ateş yakmak için çalıçırpı toplamalarını emrediyor. Fakat, bir müddet dolaşan sahabîler bir şey bulamayınca gelip, "Bulamadık ya Resûllah! diyorlar. Efendimiz şöyle etrafına bakıp gördüğü küçük yangacıkları göstererek, "Bunlar ne" buyuruyorlar. Sahabiler, "Ya Resûlullah onlar çok küçük" diye cevablayıncada, Allah Resûlü, Toplayın bakalım" diyor. Topluyorlar ve ateş yakacak koca bir yığın oluşuyor. Efendimiz, "Gördünüz mü, meâlinde onlara hitab ederek, öyle mini minnacık şeylerle nelerin elde edileceğini onlara gösterip, teferruatçılık şuurunun mânâsını idrak ettiriyor.

Bu girişi, fotoğrafın felsefeye mevzu olma durumu sebebiyle yaptık. Evet, her şeyi köküne kadar bilme gayreti doğru bir tavırdır ve Allah Resûlü'nün, "Ya Rabbî, eşyanın hakîkatini bana olduğu gibi göster" duasına uygundur.

Dediğimiz gibi, yeter ki, doğru istikamet üzere olunsun.

Gelelim fotoğrafa.

"Görüntü çağında 'ân'ı düşünmek" isimli yazıda Vilem Flusser'in "Bir Fotoğraf Felsefesine Doğru" isimli eserinden nakiller yapılmış Cumhuriyet Kitab sayı 1008:

"Fotoğraf "yeşil" kavramını "yeşil"in görüntüsüne dönüştürmek için programlanmıştır.

Flusser burada şunu sorar: "Fotoğrafçı kendi amaçları doğrultusunda makinesinden ne ölçüde ve hangi yöntemle yararlanmıştır?

Makine, fotoğrafçının amaçlarını saptırmada hangi yöntemlerle, ne kadar başarılı olmuştur?" "Yanıt açık: "En başarılı fotoğraflar, fotoğrafçının kendi niyetleri doğrultusunda makine programın üstesinden geldiği, aygıtın insan niyetinin hükmüne boyun eğdiği fotoğraflardır." (Sf 50)

Şunu da sormak lâzım ki, bir felsefe oluşturmaya çalışan fotoğrafçılık, soruların bittiğini zannettiği yerde bir soru ile daha muhatab olsun:

Aygıtın insan niyetinin hükmüne boyun eğdiği fotoğraflar en iyi fotoğraflar; doğru. Peki, insan niyeti hangi hükme boyun eğmesi gerekiyor? Boyun eğmesi gereken HÜKÜM doğrultusunda doğru adım atamamışsa, fotoğrafın kıymeti nedir veya gerçek kıymeti nasıl takdir edilir?

Felsefe, hikmet månåsından sıyrıldığı demden beri "bulamamacasına arama" musibetine dúcar kalmıştır. Bu durum insanı bir bakıma hayatın gåyesinden uzaklaştırıp oyun-oynaş durumuna sürüklemiştir, ciddi sanılan oyun. Yani, oyun-oynaş.

Söyleyenin maksadı biraz farklı da olsa, muradımızın rengine uygun satırları nakledelim:

"Alet makine olunca, insan ile ilişkisi tersine döner:

"Sanayi devrimi öncesi insan, aletlerle çevrelenmişken sonrasında, makinalar insanlarca çevrelenir. (...)

Önceleri, aletler insanın bir işleviyken, sonraları insanlar makinelerin işlevi olarak çalışmaya başladı.

Fotoğraf makinesi, fotoğraf üretmek amacıyla tasarlanmıştır. Her fotoğraf da bu anlamda, programlanmış yeteneklerin somutlaşmasıdır.

Fotoğrafçı da, makinesiyle yeteneklerinin tümünü ortaya çıkarmaya çabalar; makineyle dünyaya bakar ve yeni bir şey ortaya çıkarmak ister.

Böylelikle fotoğrafçı, "oynayan insan (homo ludens)" hâline gelir.

Makineyi işletmek, simgelerle oynayıp onları bir araya getirmek demektir.

Flusser'a göre fotoğraf makinesi "insanın oyun özgürlüğünü simgelerken, aynı zamanda sürecin robotlaşmasına da işaret eder." (Sf 28)

Hareket, şekil itibariyle hareket olarak görülse de, mânâ itibariyle atalete delâlet edebilir.

Bunun sebebi GAYE'den uzaklaşmaktır...

Batı medeniyetinin insanı (zihnini- bedenini) sürekli harekete mecbur bırakan tavrı, müthiş bir hızla robotlaşmaya vesile olduğundan, insan, aktivitesini kaybederek makineye mahkum bir robot oldu.

Fotoğrafı felsefeye dönüştürme çabası ne mânâ ifade eder ki? Robotun felsefesi.

"Güzellik ideali sükûndur"

A'raf sûresi 179: "...Onların kalbleri var, fakat anlamazlar; gözleri var, fakat görmezler..."

"Kafka, Janaouch ile sohbetinde şöyle diyor:

Kitleler acele içindeler, koşuyorlar, hücum adımlarıyla zamana ayak uyduruyorlar. Nereye? Nereden geliyorlar? Hiç kimse bunu bilmiyor. Ne kadar fazla koşuşturuyorsa o kadar az hedefe ulaşıyorlar. Kuvvetlerini boş yere harcıyorlar. Yürüdüklerini düşünüyorlar bu sırada -yerlerinde sayarak- sadece boşluğa düşüyorlar. Hepsi bu kadar, insan burada yurdunu kaybetti." (Frankfurt Konferansları Sf 36. Heinrich Boll)

Sanatın ilhâm edeceği sükûneti yaygın bir şekilde his-sedebilmek, toplumun ancak GAYE'ye (Ruhlar âleminde verdiği sözü hatırlama keyfiyeti) dönmesiyle mümkün.

İNSAN BURADA YURDUNU (Ruhunu, ruhlar âlemini) KAYBETTİ...

Ürettiği sanatta, sanat üzerine yaptığı felsefede yolunu kaybetmiş göçmen kuşlar misâlidir; şaşkın ve tedirgin.

İster fotoğraf, ister resim, ister edebiyat, ister müzik ve diğerleri, tümüyle bu mânânın hasrında ızdırab çekerken, kibirli duruşlarından da vazgeçemiyorlar; yerlerinde sayma pahasına.

RESİM KİME?

Tablo var; bakan görür... Tablo var; bakan görmez...

Nasıl?

Hakîkatte ise tabloyu sadece uyanık olanlar görür.

Hadîs-i Şerif: "İnsanlar uykudadır, öldüklerinde uyanırlar."

Şu anki hâlimiz uyku hâli olduğundan görmemiz muhâl.

Uykuda görülen tablonun hayâl olduğu da bir hakikat.

Uyku içinde uykuda gördüklerimize rüya diyoruz da, uykuda (yani yapıp ederken) gördüklerimize rüya demiyoruz.

Bu yanlış, hâliyle hadiselerin tahlilini de yanlış yapmamıza sebeb oluyor.

Tablo var; bakan görür dedik.

Bu zâhirin ifadesi bakışı ifade ediyor.

Tablo var; bakan görmez, dedik.

Bu da bâtının ifadesi bakışın alâmeti.

Hakikatte ise, uyku hâli sebebiyle zahiri bakış bile yok. Neye bakıyorsun, ne anlıyorsun vs...

Picasso herhalde bu sebeble demiş, "Resim önemli değil, resmi yapan adam önemli..."

Şöyle de denebilir; resim önemli değil, resme bakan adam önemli; hangi keyfiyetle bakıyorsun?

Keyfiyetsiz bakış; mânâdan uzak bakış.

Kemiyet hesabı bakış da, her geçen gün Picasso tablolarının çoğalmasına (taklit, taklit, taklit) sebeb oluyor. Nesiller çok mu küçüldü?

Hakikatte tabloyu sadece uyanık olanlar görür, dedik.

Uyuyanlar sadece bakar.

Bakan'lar tâifesine mensûb olarak, görenler täifesine nazar edelim. Bakalım görmeye dâir görüşümüz değişecek mi?

Hâce Alaüddin Hazretleri Buhara'da, en değerli dostlarından Mevlana Arif ise Harzem'de bulunuyordu. Hace Hazretleri o günkü sohbetlerinde basar sıfatından bahsetmekteydi. O, Buhara'da sohbetine devam ederken Mevlâna Arif, Harzem'den Saray'a gitmek için yola koyulmuştu. Saray yolu üzerinde Fulâni yakınlarına gelince Mevlâna Arif konaklamak istedi.

O sırada Hace Hazeretleri, "Mevlâna Arifin gönlüne Saray'a gitme düşüncesi hâkim oldu. Bu nedenle Hazrem'e geri döndü." buyurdu Hace Hazretleri'nin sohbetinde bulunan müridler, bu sözlerin zikrediliği tarihi kaydettiler.

Aradan birkaç gün geçti. Mevlâna Arif Hazretleri Harzem'den Buhara'ya geldi. Şah-ı Nakşibend Hazretleri'nin bu hadisenin gerçekleştiği meclisinde bulunanlar, bir ara Mevlâna Arife söz konusu tarihte Harzem'de neler olduğunu sordular. O başından geçen olayı oradakilere tam Hace Hazretlerinin sohbetinde geçtiği gibi, baştan sonra anlattı. Hadise aynıydı. Orada bulunanlar bu duruma hay-ret etmişlerdi.

İste kardeşim, Allah Teâlâ'nın, bir kudsi hadiste beyan bir kimsenin, bu türden bir ihsan ile şereflendirilmesini sakın garibseme !..." (Şah-ı Nakşibend, sf. 141 Hace Ahmet b. Ibra him b. Allan es-Siddiki el-Maliki)

Orada bulunanlar duruma hayret etmek yeirne Hayret Makamına mensub olsalardı bu durum daha değişik olurdu.

Tablo'ya hayret avamlığın alameti iken, Hayret Makamından tabloyu temâşa edebilmek kemâlat nişanesi...

Günümüzde varlığını mumla aramaya mecbur kaldığımız bu hakikatin hakiki tablosunu temsil eden Hadis-i Şerif in aslı da şöyle:

"...Kulum bana nafile ibadetleriyle durmadan yaklaşır; nihayet onu severim. Bir kere de onu sevdim mi artık ben o kulumun (özel ihsan edeceğim nurum ile) işiten kulağı. gören gözü, tutan eli, yürüyen ayağı olurum. Benden herhangi bir şey isterse onu verir, bana sığınırsa onu muhakkak himaye ederim."

Tabloyu bütün olarak görmenin yolu, ibadetin her renginden müteşekkil parça tablolardan güzel bir demet derlemeye bağlı demek.

Ne diyordu Einstein, "Hayatta duyulacak en büyük zevk mistik zevktir."

Bu da derece derece; Azizlerin, Velilerin duydukları zevkle, "Aman şu tablo ne harika" diyerek, etrafındakilere resimden ne kadar anladığının havasını atanın duyduğu zevk elbette aynı değil.

Büyük fırça küçük fırçayı yolmadan küçük fırçanın filiz verip başak vermesi, büyük tabloya yönelmesi mümkün değil.

Resim kime? Ve ne için?

HADİSLER VE YORUM

Kaťi hüküm, yoruma bağlı hüküm. Ve; zaman ve mekân husûsiyetlerinin gerektirdiği maslahatlar...

Meselâ namaz kılmak, ramazan orucu tutmak; kat'i hüküm.

Meselâ resim; bir kısmıyla kesin hükme täbi iken, diğer kısmıyla yoruma bağlı hüküm çerçevesinde.

Maslahat icabı hükümler de derece derece...

Gerekirse kesin hükümlere de tatbiki (ki azın azı şeklindedir, Meselâ ölmeyecek kadar domuz eti yemek) mümkün olduğu gibi, zaman ve mekân husûsiyetlerinin gereği olarak câri olduğu da mâlum.

Dinî meselelerde tecessüsün evhamı artırdığı söylenmiştir.

Bu bakımdan, tecessüsün hangi noktalarda evhamı artırdığnı bilmek, hem "mezhebi geniş hükmüne girmemizi önler, hem de ruh sağlığımızın bozulmasına mâni olur.

Bu bakımdan bir misal:

"-Necaset tahakkuk etmedikçe (necis olduğu kesin bilinmedikçe) her şey tähirdir (temizdir).

Tecessüs ve tehassüs (araştırmak, incelemek) şer'än memnü'dur (yasaktır).

Sahabe-i Kirâm, Şam Rumlar'da iken, oradan Medine-Münevvere'ye gelen, getirilen peynirleri yerlerdi.

Malumunuz peynir, sığır, koyun ve emsåli hayvanların ödüyle mayalanmak süretiyle yapılır.

Sahabe-i Kirâm bunları tecessüs etmeden yerlerdi. Ödüyle mi yapılmış, bu hayvan şeraite uygun mu kesilmiş, eti yenen hayvan mıdır? diye tecessüs etmemişlerdir (araştırmamışlardır).

İran'da Kisra'nın sarayı zapt olundukta, Sahabe-i Kiråm ganimet olarak kürkleri aldılar ve giydiler.

Dabağlanmış olup olmadığını, şer'i şerife uygun kesilip kesilmediğini, yenebilir hayvan olup olmadığını araştırmadılar.

Tecessüs şer'i işlerde insanı meşkûlata sokar.

Halbuki şeriatta yüsur ve suhûlet (kolaylık) vardır, ususr ve su'ûbet (zorluk) yoktur. (....)

İbni Hacer'in kitabında

"Meşhurdur ki, çuhanın cilāsı hınzır (domuz) yağından yapılır. Bu şöhrete nazar-ı itibar edilmez. Binâenaleyh çuha temizdir, giyilebilir" yazıyor." (Son halkalar ve Seyyid Abdülhakim Arvasi'nin Külliyatı, sf. 44. Cilt. 2. Süleyman Kuku)

Es Seyyid Abdülhakim Arvasi Hazretleri'nden naklettiğimiz bu satırlar vesilesiyle demek istiyoruz ki, Kur'ân ve Sünnet ten anladıklarımızı, anlayışın hakikati zannetmeyelim.

Kesin hükümlerden maslahata binbir nüans noktası olabilir ve bizim bunları doğru tanzim edebilmemiz mümkün olmayabilir.

Başlarken, kati hüküm, yoruma bağlı hüküm ve; zaman ve mekân husüsiyetlerinin gerektirdiği maslahatlar, demiştik.

Bu istikametin işareti babında, Hadis-i Şerifler nakledip bir büyükten yorum nakledeceğiz, bunca kelâmı bunun için ettik.

Kütub-i Sitte Tercüme ve Şerhinden:

İbnu Ömer (radıyallahu anhümâ) anlatıyor: "Resülul-lah (aleyhisselâtü vesselâm) buyurdular ki: "Şu resimleri yapanlar var ya,-bir rivayette: "Şu resimlerin sahibleri var ya! Kıyamet günü azab olunacaklar. Onlara: "Şu yaptıklarınızı diriltin" denir.

-Hz Aişe (radıyallahu anha) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhisselâtü vesselām) bir seferden dönmüştü. (O yokken) ben, yüklüğün önüne, üzerinde resimler bulunan bir bez çekmiştim. Perdeyi görünce, çekip attı, (öfkeden) yüzü de renklenmişti. "Ey Aişe!" buyudular, bil ki, Kıyamet günü insanların en çok azab görecek olanı Allah'ın yarattıklarını taklid edenlerdir."

Hz Aişe rivayetine devamla dedi ki: "Biz o bezi kestik bir veya iki minder yaptık."

-İbnu Abbas (radıyallahu anhümâ)'ın anlatığına göre: "Kendisine bir adam gelip: "Ben ressamım, şu resimleri yaptım. Bana bu hususta fetva ver!" dedi. İbnu Abbas adama: "Bana yaklaş!" emretti, adam yaklaşınca: "Bana daha yaklaş!" dedi. Adam yaklaştı. İbnu Abbas elini başının üzerine koydu ve: "Ben Resulullah (aleyhisselâm) 1 dinledim. Şöyle diyordu: "Bütün tasvirciler ateştedir. Allah ressamın yaptığı her bir resim için bir nefis koyar ve bu ona cehennemde azab verir." İbnu Abbas devamla adama dedi ki: "İllâ da resim yapacaksan ağaç yap, canlı olmayan şeyin resmini yap."

-Yine İbnu Abbas (radıyallahu anhuma) anlatıyor: "Resulullah (aleyhisselâtu vesselâm) buyurdular ki: "Kim resim yaparsa, Allah onu Kıyamet günü, yaptığı resim sebebiyle, onlara ruh üfleyinceye kadar azab eder. Hiçbir zaman da ruh üfleyici değildir.

-Ebu Talha el-Ensârî (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (Aleyhisselâtu vesselâm) buyurdular ki: "Melekler, içerisinde köpek ve timsaller bulunan eve girmezler."

-Sefine (radıyallahu anh) anlatıyor: "Hz Ali (radıyallahu anh) Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm)'ı hazırladığı bir yemeğe davet etti. Efendimiz gelip, içeri girmek üzere elini kapının kirişleri üzerine koyunca, evin bir köşesine gerilmiş bir kıråm görmüştü ki hemen geri döndü. (Resûlullah'a geri dönüşünün) sebebi sorulunca: "Bir peygambere tezyin edilip süslenmiş bir eve girmek uygun olmaz" cevabını verdi.

-Hz Ebu Hureyre (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm) buyurdular ki: "Bana Cibril (aleyhisselâm) geldi ve "Dün sana gelmiştim(ama yanına giremedim). Girmeyişimin sebebi de üzerinde timsaller bulunan perde bezi idi. Odada bir de köpek vardı, kapının üzerinde de insan resimleri bulunuyordu. Timsallerin başlarının koparılmasını emret ki ağaç şekline dönsün. Örtüden ayak altına atılacak iki minder yapılmasını, köpeğin de dışarı çıkmasını söyle!"

Bu söylenenler yapıldı"

-Hz Ali (radıyallahu anh) anlatıyor: "Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm) buyurdular ki: "İçerisinde resim, cünüb ve köpek bulunan eve (rahmet) melekler girmez."

Yorum:

"Resûlullah (aleyhisselâtu vesselâm), sûret bulunan eve meleklerin girmeyeceğini belirterek, kendisi de girmemiştir. Ayrıca, bunları yapanları da lanetlemiştir. Öyle ise yasaklanan süretlerin mahiyeti nedir? Her ne olursa olsun bütün süretler mi yasaktır?

Bu hususta, geçen hadislerin açıklamalarında yeterli bilgiler geçti ise de, burada mesele üzerine, Ebu Bekr İbnul-A'rabî'nin bir özetlemesini, Zürkanînin. Muvatta Şerhi'nden aynen iktibas ediyoruz. Der ki:

"Suver edinme meselesinin özeti şudur:

I-) Sûret (timsal-resim...) eğer (gölge verecek şekilde, heykel nev'inden bir) cisimse, âlimlerin icmâı ile haramdır.

II-) Cisim değil de (resim gibi gölge düşürmeyecek) nakış ise dört farklı görüş ileri sürmüştür:

A) Mutlak sûrette câizdir.

B) Mutlak sûrette haramdır.

C) Mutlak olarak caizdir, değildir denemez, duruma göre hükmedilir, şöyle ki:

a) Bakılır, eğer resim, tasvir ettiği ruh sahibini (insan veya hayvan) yaşamasına imkân verecek tamlıkta ise haramdır.

b) Eğer başı koparılmışsa (yaşamasına imkân tanımayacak şekilde), yarım olarak tasvir edilmişse câizdir.

Bu mevzuda en doğru görüş budur.

D) Resim hürmet ifade etmeyen bir vaziyette ise yine câizdir, yere atılıp üzerine basılan halı, kilim, minder üzerindeki resimler gibi. Aksi takdirde hürmet ifade edecek bir vaziyette konmuş ise, meselâ duvara asılmış ise câiz değildir, haramdır."

Zürkāni şu ilâve açıklamayı yapar: "Burada zikri geçen icma, çocukların oyuncaklarını istisna eder."

İbnu Abdülber de üçüncü görüşü benimsemiş ve bunu: "Görüşlerin en doğru olanı" diye değerlendirmiş, âlimlerin ekseriyetle bu görüşü benimsediğini belirtmiştir." -S/548-555-

Büyüklerin izini takib ederken bile asgarî bir fıkıh (anlayış) gerekliliği unutulmamalı... İslam'da "dır" "tır" yoktur, her şey feråsetin aydınlığında temâşa edilerek hükme bağlanır; bakisi alışkanlık ve donma Ki, Doğu'ya giden trenin içinde Batı'ya yürüme teşebbüsünden başka bir şey değil.

RENKLERE DAİR

Göz gördüğü her şeyle zarûri olarak meşgul olur ve iyi veya kötü, çaplı veya çapsız bir hükümde bulunur.

Her insanın bu zarúri davranışı bir yana, bir de "gören göz idrākı" konusunda feråseti keskin olanlar var ki, onlar, "görenin göz olmadığını, gözde yuvalanmış Allah'ın nuru olduğunu" bilirler... Cesetteki göz görmez, (canlı) göz görür. Cesetle bedendeki göz aynı göz, ama biri görüyor, diğeri görmüyor; neden?

Gözde yuvalanan Allah'ın nuru bedene ruh kanalıyla intikål ediyor. O hâlde, renklere mânâ verenin ruh olduğu âşikar. Ama, ruhun mână verdiğine akıl hüküm koymaya kendini yetkili sayıyor. Ve; akıl, ruha bağlı keyfiyet ifâde eden akıl değilse, bir bakıma bedendeki göz gibi değil de, cesetteki göz gibi iş görüyor (!)....

Batılı ressamların bu hakikat karşısında durumlarını tesbit edersek, karşımıza cesetteki göz hakikati çıkar. İslämi literatürde ise, sözkonusu olan bedendeki gözdür Kur'ân'da, "Gözleri var görmezler ayeti bir bakıma Batılılar'ın bu durumuna işaret eder.

"İç"e bakışın hakikatine ulaşmış Büyükler vücuttaki renkleri tesbit ederken, hiç de zahiri ölçüm âletlerine ihtiyaç duymamışlar. Piri Reis'in haritası bu mână çerçevesindedir. O günkü şartlar dahilinde çizilmiş harita, bugün NASA'nın gökyüzünden tesbit ederek çizdiği haritanın neredeyse aynısıdır. Piri Reis'in uzay aracı mı vardı?

Kestirmeden hakikatin tarifi şu:

Feza Pilotu

Yirminci asrın ablak yüzlü feza pilotu
Buldun mu Ay yüzünde ölüme çare otu?
Bir odun parçasına at diye binen çocuk
Başında çelik külah, sırtında plastik gocuk.
Uzakları yenmiş Fatih edasındasın|
Dibsizliğin dibini bulmak sevdasındasın...
Allah'a dil çıkarır gibi küstah bir yarış...

Farkında değilsin ki, Ay Dünyaya bir karış
Fezada milyarlarca ışık, yol, mesafe;
Seninki, saniyelik zafer, ilmi hurafe
Kavanozda, kendini deryada sanan balık;
Ne acı vahşet, mağrur ilimdeki kalabalık;
Fezada 'Allah diye bir şey yok' iddiası
Gel gör, kaç füzeye denk, bir mu'minin duası;
Rafa kaldırmak için ruhlarını dürdüler;
Güneş diye kalpteki güneşi söndürdüler.
Bilmediler; kalptedir, kalptedir asil feza;
Kalptedir, olumsuzluk kefili kutsi imza.
Sayıdan sonsuzluğa sınıf geçirtecek not;
Bizdedir ve bizdedir Arşa giden astronot,
Ve mekandan arınmış ve zamandan ilerde,
Fezayı teslim alma sırrı bizimkilerde.

Bizimkiler ışığa gem vuranda binerler;
Yerden göğe çıkmazlar, gökten yere inerler......

Necib Fazıl Rahmetullahi Aleyh

Işığa gem vurup da binenler "iç"e bakış atfederek altı renk tesbit etmişler.

Ve; önemli olan şu ki, bu renkler, şu renkle bu renk birbirine karışırsa şu renk elde edilir basitliğini ifade etmez.

Zikir-Fikir yoğunluğu ile elde edilen bu renkler, iç'e bakışın hakîkatiyle ışığı (nuru) artan renklerdir ve bedendeki yerleri de tesbit edilmiştir.

Dolayısıyla muhteşem bir tablo mâhiyetinde karşımıza çıkan bu beden, bu mânâdan eksik ve uzak kalırsa ne ifade eder?

Batı medeniyetinin şahsında ne ifâde ettiğini gördük.

Tablo'ya (insana) cinnet renkleri bulaştıran Batı, ortada ne resim bıraktı ne de resmin mânasını...

Bir kadın resmini parça parça ederek tablosuna nakşeden Picasso'ya, neden böyle yaptığı sorulduğunda, günümüz kadınının ruh halini yansıttım meâlinde bir cevab veriyor; doğrudur, tabloya cinnet renkleri bulaştırırsanız karşınıza da böyle resim çıkar.

Şimdi:

Renkleri zahir ve bâtın yönüyle ele alarak değerlendirelim.

Önce Işığa Gem Vuranlar tâifesinin söylediklerine, sonra da, zaman üstü mânâ ifade ettiğine inandığımız Hadis-i Şeriflere bakalım.

Ve birinciyle ikinci arasındaki zıtlığın hangi hikmet yollarından geçerek bütünleştiğini tefekkür ederek bulmaya çalışalım ki, herkesin 'iç oluş'a yönelmesiyle mümkün.

Allah Dostları'nın tesbit ettiği Letäiflerin renkleri ve mevkileri şöyle:

Kalb kırmızı, mevkii sol memenin altı.

Ruh sarı, mevkii sağ memenin altı.

Sır beyaz, mevkii sol memenin üstü.

Hafi (gizli) yeşil, mevkii sağ memenin üstü.

Ahfå (en gizli) şiddetle siyah veya şiddetle beyaz, mevkii göğsün ortası.

Nefs-i nâtıka (konuşan nefs) turuncu veya mavi, mevkii iki kaşın arası.

Su, hava, toprak ateş de belli.

Bu dört tanesi, nefsi natıka ile birlikte bu âlemden, diğerleri ise gayb âlemindendirler.

Ruhlar âleminde verdiğimiz sözü hatırlayabilmemiz bu renklerin hakikatiyle tanışmamıza bağlı.

Muhteşem renklerin donattığı bu tabloya kavuşamadan HAKİKİ GÜZEL'i bulmak muhal!

Sosyal hayatta şu ve bu zarûret gereği fırça ve tuvale muhatab olmakla, mevzu bahis bu hakikate muhatab olmak elbette farklı.

Ve Batı, tüplerdeki boyalara itibar ederek geldiği noktada mutlu olamadığı için, doğunun Hinduizm'ine, Budizm'ine, Yoga'sına vs. sarılmış durumda.

Hissi kablel vukû şeklinde anladılar ki, tüpteki boya HAKİKİ GÜZEL'i tablolaştıramıyor...

Saptıkları yol da yine bâtıl; "İslâm olmasın da ne olursa olsun" meselesi... Nereye kadar?

Gelelim Hadis-i Şeriflerdeki renklere...

Görünüşte zahir (ki hayatı tanzim içindir), hakikatte bâtın nisbeti içinde olan Hadis-i Şeriflerde, letâif renklerindeki bazı renklere zıt mânâlar söz konusudur.

"Zıtlar arası muvazene" hakikatine ermeden ve de, herkesin kendi hål ve Makam'ına göre bakması ve görmesi zarûretini anlamadan işin içinden çıkmak kolay değildlir; bu yüzden bocalıyoruz.

Hadis-i Şeriflere bakalım:

BEYAZ

İbnu Abbās radıyallahu anhûmå anlatıyor: "Resulul-lah aleyhisselâtü vesselâm buyurdular ki:

"Elbiselerden beyaz olanları giyin. Çünkü onlar en hayırlı giyeceklerinizdir. Ölülerinizi de beyazla kefenleyin."

KIRMIZI

Hilal İbnu Âmir babasından naklediyor. "Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm'ı Mina'da halka hitap ederken gördüm. Sırtında kırmızı bir bürde vardı ve katırının üzerinde idi. Hz.Ali radıyallahu anh da önüne durmuş, Aleyhis-selâtü vesselâm'ın söylediklerini tekrarlıyordu."

AÇIKLAMA

Bu rivayet Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm"ın kırmızı renkli elbise giydiğine delâlet etmektedir. Erkeklerin kırmızı giymesini hoş karşılamadığını ifade eden rivayetler de var. Bu sebeble renk husúsunda mezhebler ihtiläf etmiştir. Rivayetlerin değerlendirilmesi, kırmızı renk için Hanefileri "mekruh" demeye sevk ederken, Şafi'i, Mâliki gibi bazılarını da "mübah" demeye sevketmiştir. Bu meseledeki ihtiläfın teferruatına inmeyi, her iki trafın delillerini, mütalaalarını burada kaydetmeyi gereksiz görüyoruz. Zâten bir kısmı müteakiben kaydedilecek. Şu hålde sadedinde olduğumuz hadis, "Kırmızı renk erkekler için mübahtır" diyenlerin delillerinden birini teşkil etmektedir.

-Hz. Bera radıyallahu anh anlatıyor: "Resûlullah aley-hisselâtü vesselåm orta boylu idi. Ben onu kızıl bir hulle içerisinde gördüm. Ben Aleyhisselâtü vesselâm'dan daha güzel bir şeyi hiç görmedim."

-Ibnu Amr İbnil-As radıyallahu anhüma anlatıyor: "Üzerinde kırmızı renkli iki giyecek bulunan bir adam geldi ve Resûlullah aleyhisselâtu vesselâm'a selâm verdi. Ama Aleyhisselâtü vesselâm adamın selâmını almadı."

AÇIKLAMA

Bu hadisi, bir kısım âlimler kırmızı renkli elbise giymenin erkelere yasak olduğu istikametinde değerlendirmiştir. Resûlullah'ın selâmı almayışı için bir başka sebeb olabileceği söylenmişse de, o sebeb belli değildir ve hadîsin siyakı, selâm almama hadîsesinin adamın kırmızı giymiş olmasından ileri geldiğini müşirdir. (...)

-Benî Esed'den bir kadın anlatıyor: "Bir gün, Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm'ın zevcelerinden Zeyneb'in yanında idim ve kızıl toprakla onun elbiselerini boyuyorduk. Biz bu işle meşgulken Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm çıkageldi. Ancak kızıl toprağı görünce geri döndü. Zeyneb bu hâli görünce, Aleyhisselâtü vesselâm'ın bunu mekruh addettiğini anladı ve derhål elbiselerini yıkadı ve bütün kırmızılığı örttü. Aleyhisselâtü vesselâm geri döndü ve âniden geldi. (Boyadan) hiçbir şey göremeyince içeri girdi."

-İmrân İbnu Husayn radıyallahu anhümâ anlatıyor: "Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm buyurdular ki:

"Ben erguvan (koyu kızıl) renkli şeyin üzerine binmem. Ne sarıya boyanmışı, ne de (eteğinin ucuna, yakasına, yenine) ipekli geçirilmiş gömleği giymem. Bilesiniz erkeğin sürünme maddesi kokuludur, renksizdir. Bilesiniz kadının sürünme maddesi renklidir kokusuzdur."

AÇIKLAMA

(...)

Kırmızı renkli elbisenin hükmü hususunda, ulemarın nusûsa dayanarak ileri sürdüğü ihilafları ibnu Hacer yedi görüşe irca eder ve delilleriyle birlikte zikreder. Biz sadece görüşleri kaydederek özetleyeceğiz.

1- Mutlak cevaz var.

2- Mutlak yasaktır.

3- Kırmızılık galebe çalan elbseyi giymek mekruhtur.

4- Şöhret ve zinet kasdıyla kırmızı giyinmek mutlak haramdır; evde, iş hayatında giymek câizdir.

5- İpliği kızıl olmakla birlikte sonradan dokunmuş olan kumaşın giyilmesi câizdir, dokunduktan sonra boyanan yasaktır.

6- Kırmızı boyalıyı giymek Resûlullah'a hastır, sonrakilere yasaklanmıştır.

7- Yasak tamamı boyanmış elbiseye hastır, başka renkler de ihtiva eden elbiseler giyilebilir.

İbni Hacer en sonda der ki: "Bu makamda tahkik şudur:

Kızıl, giymekten nehiy, kâfir kıyafeti olduğu içinse, burada hüküm miseretul-hamrā (kızıl renkli eyer minderi) hakkındaki gibidir.

Onun, kadın kıyafeti olmasından dolayı ise, yasak kadınlara benzemekten cebren råcidir.

Bu durumda yasak rengin kendisi sebebiyle (lizâtihi) değildir.

Şöhret veya mürüvveti yaralaması sebebiyle ise, yasak bu durumun bulunduğu yerde mevzubahis olur.

Aksi takdirde, İmam Malik'in, evlerle mahfiller arasında yer verdiği tefrik görüşü kuvvet kazanır."

SARI

İbnu Amr İbni'l-As radıyallahu anhumå anlatıyor: "Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm üzerimde sarıya boyanmış iki giysi görmüştü.

Derhål:

"Bunu giymeni annen mi sana emretti ?" diye sordu.

Ben: "Bunları yıkıyayım mı, ey Allah'ın Resûlü?" dedim

"Hatta yak onları!" buyurdular."

Bir rivayette: "Bu, kâfirlerin kıyafetidir, sakın bunları giyme!" buyurdurlar" demiştir.

AÇIKLAMA

1- Sarı renge boyanmış elbisenin giyilip giyilemeyeceği de âlimler tarafından münakaşa edilmiştir. Sadedinde olduğumuz hadîs câiz görmeyenlere delildir.

Sahâbe ve Tabiîn'in cumhuru bunun cevazına hükmetmiştir. Ebu Hanife, Şâfiî ve Mâlik'de cevaza hükmedenler arasında yer alır. İmam Mâlik, varid olan nehye binaen, bir başka renge boyanmış olanı sarıya tercih ettiğini söylemiştir. Sarı en ziyade dikkat çeken bir renk olduğu için İmam Malik'in insanların çoklukla bulunduğu mahfillerde mekruh olacağına evlerde, iş yerlerinde caiz olacağına hükmettiği de rivayet edilmiştir.

2- Rivayette, Resûlullah'ın Abdullah Ibnu Amra "Bunu giymeni annen mi emretti?" demesi, sarı kıyafetin kadınlara has olduğuna delil kılınmıştır. Yasak erkekler hakkında mevzubahistir.

Ateşte yakılmasının emredilmesi, başkalarını da cebre, yasağın ciddiyetini ifadeye hamledilmiştir.

-Hz.Ali radıyallahu anh anlatıyor: "Resûlullah aleyhisselâtü vesselâm kasîy (yol yol ipek bulunan keten) kumaşla sarıya boyanmış kumaşı yasakladı."

AÇIKLAMA

(...)

Hattabî, gerek ipekli kumaşın ve gerekse sarıya boyanmış elbisenin kadınlara helâl, erkeklere haram olduğunu belirtir.

YEŞİL

-Ebu Remse radıyallahu anh anlatıyor: "Resûlullah aleyhisselâtu vesselam'ın üzerinde iki yeşil giysi gördüm."

AÇIKLAMA

Hadîs, Resûlullah aleyhisselâtu vesselâm'ın yeşil renkli elbise giydiğini ifade etmektir.

Bir kısım rivayetler, yeşilin cennetliklerin çoğunun elbiselerinin rengi olduğunu teyid etmektedir.

Ayet-i kerîmede de: "Üzerlerinde ince ve kalın ipekten yeşil elbiseler vardır" (İnsan 21) buyrulmuştur.

Göz için en uygun rengin yeşil olduğu, yeşili seyretmenin gözde dinlendirici etki yaptığı bilinmektedir.

Yeşile gerek âyet-i kerîmelerde yer verilmiş olması ve gerekse Aleyhisselâtu vesselâm'ın onu sevmesi sebebiyle, yeşil İslâm'a sembol olmuştur.

SİYAH

-Ümmü Halid Bintu Hâlid İbni Sa'id İbni'l-As radı-yallahu anhuma anlatıyor: "Resûlullah aleyhisselâtu vesselâm'a benekli siyah bir giysi getirilmişti.

"Bunu kime giydirmemi uygun bulursunuz?" buyurdular. Herkes susmuştu.

"Bana Ümmü Halid'i getirin!" emrettiler. Beni yanına götürdüler. Giysiyi elleriyle bana giydirdi ve sonra da:

"Üstünde eskit, üstünde eskit!" diye iki sefer tekrarladılar. Siyah kumaşın beneğine bakıyor, eliyle de bana işaret ediyor ve:

"Ey Ümmü Hâlid! Bu sennâ (güzel), ey Ümmü Hålid bu sennå!" diyordu.

Sennâ, Habeşistan dilinde güzel demekti." (Kütub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, sf. 71-77, Prof. Dr. Ibrahim Canan)

Evet.

Zahir ve Bâtın dengesi kurulmaksızın bakıldığında kafalarda elbette soru işaretleri kalabilir.

Fakat.

Häl ve Makam sahiblerinin ruh bütünlüğünden bakılabilse, "teferruatçılık şuuru" da içinde olmak kaydıyla, her nesneyi imbikten geçiren İslâm Aklı'nın mahiyeti fark edilebilir.

Katı müşahhasın Kuvantum Fiziği sayesinde eşyanın üstüne, ötesine çıkma geçme ameliyesi gözler önünde cereyan ederken, bütün bu anlatılanlara at gözlüğü ile bakmak elbette sonucu doğru görmeyi, güzeli tesbit etmeyi engeller...

İşin garibi.

Öğreniyoruz ki, katı fiziğin kurucu babası sayılan Newton da büyücü imiş. Yâni, her şey maddenin ötesinde tesbit edilerek maddeye isnat ediliyor; edilmek mecburiyetinde. Ya doğru yoldan, ya da yanlış yoldan bu istikamete yönelmek mecburiyet.

İmam-ı Gazali Hazretleri buyuruyor ki: "Bir Hadis-i Şerifi zaman üstü mânâsıyla bilen bütün hadîsleri bilmiş gibidir."

"ZAMAN ÜSTÜ MÂNA...

Hadîs-i Şeriflere ve letäiflerin renklerini ve mevkilerini tesbit eden Ehlullah'a bu zaviyeden bakamayan "kuru akıl" belasına dúcar ilim-fikir adamları(!)nın hallerini görüyoruz.

RESİM

"Mavi Defter: Nokta 1"den:

Nakledeceğimiz "TABLO"da binbir çeşit renk, envåi çeşit sûret, mebzûl miktarda hâdise görüntüsü mevcut

"Öyle mini minnacık şeylerden neler devşirileceğini bilenler gelsin!" hikmetince, derinlik gözlüklerimizi takarak elde edeceğimiz mânânın bir sahifeye sığdırılmış resmi:

Kandinsky:

«Seyirci, resimde bir mânâ, yani farklı bölümler arasında bir münasebet aramaya hazırdır. Materyalist çağımız, bir resmin karşısında durup onun kendi mesajını söylemesine izin vermekten hoşnud olmayan bir seyirci uzman tipi meydana getirdi. Seyirci, resmin iç değerinin işlemesine izin vermek yerine, kendini "tabiata yakınlık", "mizaç", "işleme tarzı", "tonalite", "perspektif" vesaire aramakla meşgul eder. Gözü, dış ifâdeyi, iç anlama ulaşmak için incelemez. İlginç bir insanla sohbet ederken, onun esas düşünce ve duygularına ulaşmaya çalışırız. Kullandığı kelimeler, bu kelimeleri telaffuzu, onları söylemesi için gerekli olan nefes, dilinin ve dişlerinin hareketi, beynimizdeki psikolojik faaliyet, kulağımızdaki fiziki ses veya sinirlerimizdeki fizyolojik etki ile ilgilenmeyiz. İlginç ve önemli olmalarına rağmen bu şeylerin, o an için esas şeyler olmadığını ve bizi asıl ilgilendirenin anlam ve düşünce olduğunu fark ederiz. Bir sanat eseriyle karşı karşıya geldiğimizde de aynı duyguya sahib olmalıyız. Bu genel bir hâl aldığında, sanatçı, tabiî form ve renkten vazgeçebilecek ve tamamiyle sanata dair bir dille konuşabilecektir.>>>

Allah'ın Kur'ân'da, sabit görülen dağların aslında bulutlar gibi geçtiğini bildirişinden, rızası O'nun rızası olmuş velinin Kâinat'ın varlıklarını "toz zerresi" gibi görüşüne kadar uzanan sonsuz misállerden sonra, sanat planında bir idrak levhası...

Picasso'ya soruyorlar:

-"Bu resim ne ve neyi anlatıyor?"

Seyirci, resmin neden etrafındaki tabiata benzemediğini sorarken, ressam, seyircinin tabiat anlayışındaki basitliğini ortaya koyan şu cevabı veriyordu:

-"Bunlar, Hint Okyanusu'ndaki Enderin Çukuru'nun 10552 metre derinliğinden çıkarılan bir yosunun ucundan alınan bir parçanın mikroskoptaki görünüşleridir.">» (Elif "Resim Redd Kökündendir", sf. 36, Salih Mirzabeyoğlu)

Zerreden küreye her şey resim ve devinimlerinden çıkan ses mûsîki. Halbuki biz, "İlle de Müşahhas" nakaratında takılı kalarak hayatı idrak etmenin yollarını çok sevmiştik; kolay, eğlenceli, basite ircâ eden... Neden rahatımızı bozuyorlar (!)...

Bizim UCÛBE'cilerin alması gereken misali de geçme yelim:

.... Yani, resmi derinliğine doğru okumayı bilenler, tıpkı "aynı kelime klişeleri içinde aynı şeyden bahsedilmediğini anlar gibi, ayrılığı görürler, buna nisbetle okurlar. İster ilham alınmış olsun, ister "nazire" yapılmış ol-sun; neticede, "usûl, üslub ve tarz"ın tasarrufunu belirtir bir orjinalite sözkonusudur.»

"Resmin meseleleri felsefe meselelerinden ayrı değildir" hakikatini gözönüne alırsak, Türkiye'deki resim-kendini Avrupa resminin içinde de farzediyor olsa, kendini o fikir ve sanat adalarından hangisinde görüyor, daha doğrusu görebilir ki?

Burada iki mesele var ki, çok açık: Birincisi, Avrupalı olarak keyfiyetin ne?

Orada bulunur, burada lokomatifin arkasına takılmış vagon gibi, teksir ve tekrar hâlinde onun karikatürü olursun; böyle bir durumda, zâten ne Türk resmi sözkonusudur, ne de Avrupalı olarak bir kıymet ifade eder.

İkincisi; fikir ve sanat dallarından bahsetmemize nazaran, sen de Avrupalısın ya!-, hangi mahalli özelliklerinde o okulların buradaki orjinalitesini temsil ediyorsun, ona katılıyorsun?

Birkaç şalvarlı figür, birkaç halı ve kilim deseni, n'idüğü ve ne demek istediği belirsiz "Anadolu medeniyetleri" sayıklamaları ve mahallilik adına şu veya bu soydan tabiat tasvirleri...

Osmanlı mimarisinden anlamazsın, hattı bilmezsin, divan şiiri alâkan dışında, klāsik mûsikimizi tanımazsın, halk şiirini dinlemezsin, türküler mücerred zevk takdirinin berisinde, sahici fikirden nefret edersin, ne çiniden zevk alırsın ne minyatüre alâka gösterirsin, ne tarihinden haberin var, ne ebced'den; neyin eleştirisinden nereye varıyorsun, neyi bırakıyorsun, neyi arıyorsun? Avrupalı (!)...

Ne o türlü Avrupalısın, ne bu türlü; zaten Avrupalı olsan, orada olunabilecek bir şey kalmadığını da görürsün!" (a.g.e. sf47)

Orada olunabilecek bir şey kalmadı; buradakilerin yeni icadlarla ifşaının adresine buyurun: Büyük Doğu-Ibda Diyalektiği!..

Resim, deyince sanatçının her çeşidi... Bunlardan biri de tiyatro sinema sanatçısı Erol Günaydın; ölmüş, toprağı bol olsun.

Ölmeden önce onunla ilgili bir yazı yazmıştık, muhteşem (1) sanatının ifadesi babında döktürdüğü inciler içimizi cızlatmıştı; hani bu kadar KÜT olur insan, kâbilinden.

Şöyle demişiz:

Hayata herkes kendi zâviyesinden ve kabiliyetince bakar... Görür mü? Kâbiliyetince!..

Bir insan tipinden nakille misällendirelim; insan, hayatın karmaşasından kaynaklanan kafa karışıklığına rağ-men basit hakikatleri idrak etmekte zorlanmamalı. Zorla-myorsa? Bir problem var demektir! Problem ne? Varoluş sebebini idrak etmekte çekilen zorluk! Kimim? Neyim? Niçin doğdum? Niçin öleceğim? Ölümden sonra ne var? Doğmadan önce neredeydim? Hiç yoktan var edilmemde etkili olmadığıma göre beni var eden güç ne?

Problemli bir sanatçı (1) diyor ki: "... Valla ben artık sağlık istiyorum. Üçüncü baharımı yaşıyorum. Felç ge-çirdim, üç dört kere ameliyat oldum. (...) Nasıl endişe-lenmem. Batı'ya gideceğiz. Karanlık örtülü kafalarla nasıl Batı'ya gideceğiz? Orayı da mı kendilerine benzetmek istiyorlar! Böyle bir şeyin mümkün olmadığını bilmiyor muyuz? Bu kafayla biz ancak Şeriať'a gidebiliriz. İNSANLAR ÖTE DÜNYA İÇİN YAŞAMAYA BAŞLADILAR."

Bu satırların sahibi 75 yaşındaki tiyatrocu Erol Günaydın. "Bir ayağım çukurda ama ben hayattan zevk almak için hayata asılıyorum." meâlinde devam etmiş. Dünya-da yaşayacağı bir gün bile önemli onun için. Zira ölünce  onun için her şey bitmiş olacak. Ne garib!

Niçinini belirleyemediğin bu hayata neden geldin o halde? Niçini bilinmeyince tabiî olarak nasıl yaşanması konusunda da bilgi sahibi olunamıyor. "Canım nasıl isterse öyle yaşarım" deme hakkını kendinde bulanlar bir de ben ne zaman istersem o zaman ölürüm diyebilselerdi...

Diyemiyorlar...

Bunu diyememenin çaresizliği içinde, idraklerini iğ-diş ede ede, hayata var güçleriyle asılırken, "İnsanlar öte dünya için yaşamaya başladılar" hayıflanmasında bulu-nuyorlar. Ne tuhaf!

"Allah herkese tesellisini ayrı ayrı vermiştir."... Kâfi-rinki ayrı, münafığınki ayrı, sapığınki ayrı, mümininki ayrı. Bu teselli kaynağı insana bahşedilmemiş olsaydı her hålde çıldırırdı. Teselli kaynakları da her ferdin hayatı idrak ediş derecesinde. Aynı dünya görüşüne mensub fertlerin farklı teselli kaynaklarına sahib olmaları da bu yüzden olsa gerek.

"Ben kimim demek, ölüm nedir demekle aynıdır" hik-metinden mülhem diyebiliriz ki, bir insanın, "İnsanlar öte dünya için yaşamaya başladılar" diyebilmesi için hayatı-nın hiçbir devresinde eşya ve hadiselere insan idrakinin gerektirdiği nazarı atfetmemiş olması gerekir. Kendini bir boşluğa bırakmış olmanın rehavetini bir müddet yaşama-ya çalışan fert, o boşluğun bittiği noktada nelerle karşıla-şacağını nasıl idrak edemez? Bir anlık visalin kesiksiz hu-zura tercihi, insanın öte dünya için yaşamasına bağlıdır. Izdırap içinde kıvranan ferdin, yokluğun nihai noktasını unutmaya, unutturmaya çalışarak havadan bir mutluluk referansına kalkışması ne acayip.

Temmuz 2011 tarihinde böyle diyerek çizmişiz sanat-çının(!) resmini...

Batı'ya gidemeyen Günaydın, 2012'nin onuncu ayında öbür tarafa gitti...

ÖBÜR TARAF... Öbür tarafın tarafı olmayanlar BER-TARAF edileceklerini bilebilselerdi keşke!

ZATİ KAHIR VE AYNÎ MÜCAHEDE BALTASI

Balta; resim...

Resime farklı bir makamdan bakma keyfiyetini Muhyiddin-i Arabi Hazretlerinden nakledelim.

Farklı bir makamdan!

"Şuur seviyesi değiştikçe gerçeklik seviyesi değişir"... Ve; her makam sahibinin işi, bir başka makam sahibine nisbetle farkıdır... Zıt da olsalar hakikat deryasında damla olma keyfiyetinde birdirler, beraberdirler. Zähirde zıtlık, bâtında birlik meselesi... Bu mevzuya temâsımız nisbetinde UNSUR ÜSTÜ MÂNA terkibine yaklaşabilir ve; "zıtlar arası muvazene" hakikatine ulaşabiliriz.

 Acâib meseleler; idrak edemediğimiz. Resim; balta... Her sûretin resim olması hakîkatinden mülhem, "resmin resmi" veya "balta'nın resmi tahribi"ne dair nakletmek istediklerimiz; Tefsir-i Kebir Enbiya Sûresinden:

"58-Sonunda İbrahim onları paramparça etti. Yalnız, onların büyüğünü bırakıp; belki ona müracaat ederler diye.

59-Bunu ilâhlarımıza kim yaptı? Muhakkak o, zalimlerden biridir; dediler.

60-(Bir kısmı:) "Bunları diline dolayan bir genç duyduk; kendisine İbrahim denilirmiş; dediler.

61- O hâlde, dediler, onu hemen insanların gözü önüne getirin. Belki şahitlik ederler.

62- Bunu ilâhlarımıza sen mi yaptın ey İbrahim? dediler.

63- Belki de bu işi büyükleri yapmıştır. Hadi onlara sorun; eğer konuşuyorlarsa! dedi.

64- Bunun üzerine, kendi vicdanlarına dönüp (kendi kendilerine) <<Zalimler sizlersiniz, sizler» dediler.

65-Sonra tekrar eski inanç ve tartışmalarına döndüler. Sen bunların konuşmadığını pek âlâ biliyorsun, dediler.

66- İbrahim: Öyleyse, dedi, Allah'ı bırakıp da, size hiçbir fayda ve zarar vermeyen bir şeye hâlâ tapacak mısınız?

67-Size de, Allah'ı bırakıp tapmakta olduğunuz şeylere de yuh olsun! Siz akıl etmez misiniz?

Allah'ı bırakıp tapmakta olduğunuz şeylere yuh olsun... Nefs nelere meyletmiyor ki? Küçük şirk denilen hâdise nedir? Hicret yönelmedir ve herkes yöneldiğine tapar. Mekke'den Medîne'ye bir kadın için hicret edenin hicreti ne ifâde ediyordu?

Yönelmenin resim alâkası da aynı mânâ çerçevesine girerse, bir resim bize hangi yönüyle görünür? "Tapmak-ta olduğumuz şeylere yuh olsun" hakikati tecelli eder mi dersiniz!

Veya; "İman ettik demeyin teslim olduk deyin" hakikati çerçevesinde yaşadığımız şirki hafiler veya büyük şirklere sebeb olabilir mi resim?

Kim ne kadar emin olabilir hele de fitne dönemindel Hele de, şeytanın ibadet ittihaz edilen günahlar icat etmesi karşısında...

İbadet zannıyla yapılan günahlara tekabül eden bir günahsa resim (nefsimizin aldanmışlığı sebebiyle) şâyet!

İdraki nasıl mümkün olur? Herkesin kafasına göre fıkıh uzmanı oldu-ğu böylesi bir dönemde, kim hangi hakikate derinleme-siyle ve asliyle vukûfiyet sağlayabilir ki?

Bu mânâya misal olması bakımından ve de farklı bir záviyeden bakabilmek niyetiyle naklettik âyet-i kerimele-ri. Ve tefsirine bu sebeble devam ediyoruz:

"Sonunda İbrahim... etti..." zati kahır ve aynı müşahede baltası ile onları "paramparça" etti. Etrafa dağılmış fâni parçalar hâline getirdi. "Yalnız onların büyüğünü bı-raktı." O, ilk yakin üzere onun bâki ayniydi ve İbrahim bununla "Halil-Dosť" olarak isimlendirilmişti. "Belki ona müracaat ederler diye." Ondan feyz alırlar, ondan nur ve ilim edinirler. Tıpkı başlangıçta kendisinin ondan feyz aldığı gibi.

"Dediler..." akıllara aşık olan nefisleri dedi ki: "Bunu... kim yaptı?" tanrılarınızı bu şekilde küçümse-yen, tahkir eden kimdir? "İlahlarımıza.." bunu kim yaptı? Maşuklarımız ve mabutlarımız olan ilâhlarımızı/tanrıları-mızı perdelenmişliğe nisbet ederek, onlara fäni varlıklar gözüyle bakarak, zâhir kuvvetiyle onları savrulmuş zerre-ciklere dönüştürerek, perdelenmişler haline kim getirdi. Bunu söylerken bu işi yapanın büyüklüğünü de vurgula-mış oluyorlardı.>>>

"Muhakkak o, zalimlerden biridir." Mücerret ma-butların haklarını, bütün mevcudatın varlık kemålâtını eksilten, onlardan varlığı nefyedip Hakk'ı ispat etmek súretiyle zulmetmiştir. Ya da onları yok etmek ve kahret mek süretiyle onların nefislerinin haklarını eksilten zalim-lerdendir. "Dediler ki... bir genç duyduk..." gençlik ve cesarette kusursuz, Allah'tan başkasını kahretme gücüne sahib, can ve malı feda etme hususunda cömert bir yiğit duyduk. "Bunları diline dolayan..." bunların kudretleri-nin ve kemallerinin olmadığını, bunlara yokluk ve fena nisbet eden bir genç duyduk.

"Onu hemen getirin..." Onun getirilmesini istediler. Derken bütün nefislerin karşısına aynen çıkıp hazır bu-lundular ki "belki şahitlik ederler..." kemaline ve fazile-tine tanıklık ederler de ondan istifade ederler. "Bunu sen mi yaptın?" bu soru, onun kemalinden bilmediklerini inkâr etmelerinin süreti mahiyetindedir. Çünkü nefislerin bilmelerine imkân olan her şey akılların kemållerinden aşağıdır ki bu kemaller akılların maşukları konumun-dadırlar. Dolayısıyla, akıllar İlähi kemâlden daha şerefli ve daha üstün olur. "Belki bu işi büyükleri yapmıştır... dedi." Bu işi, benliğimle yapmadım ki, ben benliğimle ondan daha iyi konumdayım. Bilåkis, hakikatim ve hüvi-yetimle yaptım. Bu ise benlikten daha şerefli ve daha bü-yüktür. "Hadi onlara sorun; eğer konuşuyorlarsa..." ken-di başlarına bir varlık sahibi değildirler. Biläkis varlıkları kendisinden başka ilah olmayan Allah'tan kaynaklanır.

"bunun üzerine kendi vicdanlarına döndüler..." ger-çeği ikrar ederek, kabullenerek, mümkün nitelikli varlığın aslında varlığının olmadığını, dolayısıyla kemâlinin hiç olmayacağını itiraf ederek vicdanlarına döndüler.

"Zalimler sizleriniz, sizler! dediler." Başkasına varlık ve kemål nisbet etmekle asıl siz zalimsiniz, o değil. Sonra eski inanç ve tartışmalarına döndüler. "O'nun kemâline karşılık kendi eksikliklerinden utanarak, O'na boyun eğe-rek ve O'ndan etkilenerek eski hallerine döndüler ve dedi-ler ki: "Sen... pekalå biliyorsun." Hakkani ledünnî ilimle onların yok olduklarını biliyorsun ki, onlardan konuşma yeteneğini nefyettin. Bize gelince, biz, Allah'ın bize öğret-tiğinden başkasını bilmeyiz. Böylece, kendi eksikliklerini itiraf ettiler. Nitekim, Melekler de Adem'i inkâr ettikten sonra onu bildiklerinde eksikliklerini itiraf etmiş ve şöyle demişlerdi: Bize öğrettiğinden başka bilgimiz yoktur... "Öyleyse, Allah'ı bırakıp da... bir şeye hâlâ tapacak mısı-nız?" size zarar ve yarar verme gücüne sahib olmayan bu şeyleri yüceltip saygı gösterecek misiniz? Çünkü zarar ve yarar verme gücüne sadece Allah sahibdir, başkası değil. "Size... yuh olsun..." sizin mabutlarınızın ve O Allah'dan başka her şeyin varlığından sıkılıyorum. "Siz akıl etmez misiniz?" Ondan başka müessir ve mabud olmadığını an-lamayacak mısınız?"

Akıllara âşık olan nefisler, zâti kahır ve aynı müşahede baltasının resmi paramparça etmesini anlayamadı. Ne-den?

O gencin şu sözünü anlamadıklarından:

"Bu işi, benliğimde yapmadım ki, ben benliğimle olandan daha iyi konumdayım. Bilakis, hakikatim ve hüviyetimle yaptım. Bu ise benlikten daha şerefli ve daha büyüktür."

Bu hâlin yüksek bir makam ifade ettiğini anlamayan ressam, dışkısını resim malzemesi yapan ressam olarak ünlendiğini zanneder. Hakikat karşısında mim'lendiğini anlamadan. Sanatçı bu dilden anladığı kadar sanatçıdır. Kadim zamanların ecnebi sanatçıları da, "mihraksız bir arayış" içinde olsalar da, bu mână etrafında dolanıyor ol-manın keyfiyetini yansıtıyorlardı. Şimdikiler dışkı sergile-yerek "absürd sanat"a öncülük ediyorlar; çöp malzemesi.

Balta; resim... Putlar; resim. Resmin resmi (putu) tepe-lemesindeki mânâyı idrak etmeden, çiziktirmenin resim olduğunu zannedenler, nefsin yaydığı hoş (!) kokularla mest olanlardır ki, "İbadet ittihaz edilen günah" kamelya-sının altında gölgendiklerini zannederler.

O gencin (İbrahim Aleyhisselâm) hitabıyla bitirelim: "Size... yuh olsun..." sizin, mabutlarınızın ve O Allah'dan başka her şeyin varlığından sıkılıyorum. "Siz akıl etmez misiniz?" O'ndan başka müessir ve mabud olmadığını anlamayacak mısınız?»

Yakıcı TABLO... "Resim önemli değil, resmi yapan adam önemli."

GİYİME YANSIYAN SANAT VE SARIK

Yapılan her ne olursa olsun, Müslüman nezdinde o yapılan şey mutlaka gâyeye uygun olmalıdır; yaratılış gâyesine.

Bu uygunluk, elbette rühi muvazenenin sıhhatine delälet eder ve Müslüman, bu sıhhatten uzaklaştığı nisbette artan problemlerin zebunu olur.

Bu hâl bir asra yakındır yakıcı bir şekil devam etmekte, Müslümanlar Hikmet'in mânâsına nüfüz edemedikleri müddetçe de devam edecek gibi görünmekte.

S. Hüseyin Nasr diyor ki:

"İslâm sürekli olarak sanat ile bilgi arasındaki yakın ilişkiyi vurgular. İslâm tarihinde birçok büyük zanaat ve sanat ustası sanatın fen ile hikmetin izdivacından doğduğunu vurgulamışdır." (Genç Müslümana Modern Dünya Rehberi, sf. 148)

Fen ile hikmetin izdivacından doğan sanat, kadim zamanlarda toplumun ruhuna derinlemesine işlemiştir.

Bu işleyiş hem müşahhasın hem de mücerredin muhtevasında fevkalâde bir denge sağlamıştır.

Mücerret ve müşahhas sadedinde olmak üzere Nasr'dan iki nakil:

"İslâm dünyasının değişik bölgelerine ait çeşitli sanat okulları -bunların en verimlileri ve kapsamlıları belki de Fars sanatıdır- arasındaki bölgesel farklılıklara rağmen İslam medeniyetindeki farklı sanat türleri ve okulları bazı temel ilkeler paylaşır.

Bu sanatın en önemli özelliği onun arabeski, geometrik biçimleri ve hattı İlâhi Kelâm'ın her yer ve zamanda bulunan varlığının sembolü olarak kullanılmasıdır.

Bu sanat gayb âlemine açılan kapı demek olan soyutlamayı ve insanı sonlu formalarda Sonsuz'u düşün-meye sevkeden sanatsal tarzların stilizasyonunu ve tekrarlanışını vurgular." (Sf 149)

SONLU FORMLARDA SONSUZ'U DÜŞÜNME ameliyesi elbette Müslüman hayatının şekilde ve mânâda kılcal damarlarına kadar nüfüz etmeyi gerektirmiştir. Bu nüfûzun zâhire-müşahhasa yansıdığına misal olması bakımından da şu satırlar:

"Allah kelâmı ile doğrudan irtibatlı kutsal sanatlar olan hat ve mimariden sonra en önemli sanat giyim sanatı olmuştur; çünkü hiçbir şey bedene en yakın olan şey yani elbise kadar-elbise öyle önemsiz bir şey değildir-ruh üzerin-de etkili değildir.

Müslümanlar asırlar boyu Şeriat'ın itidal ve tevazuya ilişkin öğretilerine, Hz. Peygamber ve Ehl-i Beytinin yaşayışlarına dayanarak ve iklim ve bölgesel şartları göz önüne alarak çok güzel kadın ve erkek giysileri meydana getirmişlerdir.

Erkek giysisi daima yiğitliği ve babalığı; kadın giysisi de dişiliği ve zerafeti yansıtmıştır.

Kadın ve erkek giysileri, Allah'ın bir yaratığı ve yeryüzündeki halifesi olan insanın sahib olduğu bedenin şekil ve hareketlerinin asaletini vurgulayacak ve İslâmî ibadetlerde yapılan hareketlerin güzelliğini gösterecek biçimde tasarlanmıştır daima; ne yazık ki geleneksel giysiler terk edilince bu güzellikler de görülmez olmuştur.

İslâm'da erkek giysisinin en önemli yönü sarıktır.

Bununla ilgili olarak bir Hadîs-i Şerif İslâm ümmetinin sarık giydiği müddetçe hak yoldan sapmayacağını ifâde buyurmaktadır." (sf. 159)

İslâm sanatı "Gayb alemine açılan kapıyı temsil ettiğinden, bu temsîle geçişin yolu da zâhirden başladığından, Müslüman'ın zâhirine tesir eden şey'in mutlaka mücerrete yol vermesi elzemdir...

Bugün bu lüzumun ne kadar geçersiz ve kaâle alınmaz olduğuna şahitlik etmekteyiz.

Temelinde biraz da Devrim Kanunları'nın etkisi olan bu durum, bir şekilde şuuruna varılarak aşılamazsa, rûhi dengeye ulaşmak zorlaşır.

Allah dostu diyor ki:

"... sadece teorik bilgiye ya da eyleme yönelen kişi, ilham üstüne ilhama vasıl olamaz; olsa bile haz duymaz. Çünkü onun gayesi Zat-ı İlâhiden başka bir şeydir ve Cenab-ı Hak onların her birini ilhâmının derecesine göre tercih eder. Şübhesiz her insan Ruh'a iştirak eder; tıpkı okyanusun dalgaları gibi. Fakat hissî tecrübe (dünya hayatı) insanların çoğunu emri altına alır; onların kalblerini ve uzuvlarını ele geçirir ve Ruh'a açılmalarına izin vermez. Çünkü hissiyat, maneviyatın karşısındadır ve zıtların ittisali muhaldir." (Bir Mürşidin Mektupları, sf. 20, Mulay el-Arabi ed-Derkavi)

Bir çok hakikate hissiyatımız mâneviyatımıza galebe çaldığından itiraz etmiyor muyuz? Ve bu hâl bize, dengesizliği (Rûhi denge) denge şeklinde görme yanlışlığı getirmiyor mu? Muvazenenin ruhlarda alt-üst olması sebebiyle modernizmin zokasını sanat diye yutmadık mı?

Bu sebeble Giyim-Sanat'ta da hedefimize ulaşamayıp aşağılık nefsin zebunu olmuş çirkef moda'nın oyuncağı olmadık mı?

Fen ve hikmetin izdivacından doğan Sanat'a uzak kaldığımız için, ne vakârımız kaldı, ne heybetimiz.

HEYBET VE VAKAR SANATTAN MI KAYNAKLANIR?

Yukarıda, fen ve hikmetin izdivacından doğan Sanat'a uzak kaldığımız için, ne vakarımız kaldı ne heybetimiz, dedik. Bu, zaman ve mekân şartları bakımından doğru olsa da, hakikati özünden kavramış bir düşünce değildir.

Şunun için ki, insanoğlu, eskinin o duru ve berrak düşüncesinden uzaklaşalı çok oldu.

Yeni zamanlar Vahyin ışığından mahrûmiyeti temsil ettiğinden, insanlık zarûri olarak tutunacak bir şeyler arıyor, bu arayış da eğri veya doğru bir şey'lere el atmayı gerektiriyor.

Bu birşeyler'in önde gelenlerinden addedilen Sanat da böylece arayan insana can yeleği gibi görünüyor. Halbuki mesele bambaşka. Sanat, hakikatte derinlik kazandırmaz. Entellektüel zibidilik mânâsında ve de çaresizlerin (Zorunlu olarak mazlum) çaresi şeklinde tezahürü bir kenara bırakılırsa, sanat hakikatten uzaklaşmanın bile delili sayılabilir.

Giriş olarak:

"... eski çağlarda, insanın henüz bu gibi şeylerle engellenmemiş olan saf ruhu bunu kendiliğinden yapıyordu. Bugün ancak seçkin insanların gözünde ilâhî olan dünya, o zamanlar bakışlarını bu dünyaya çeviren herkes için ilahi idi. (...)

İlim bize büyük hizmetlerde bulunmuştur. Fakat derinliğine hiçbir zaman inemediğimiz ve yüzeyinde bütün bilgilerin ince bir tabaka hâlinde yüzdüğü, Bilinmez'in o engin, büyük ve kutlu sonsuzluğunu bizden saklayan zavallı bir ilimdir bu!

Bütün ilim ve bilgilerimize rağmen bu dünya bizim için hâlâ bir mucize olmaya devam ediyor.

Tapınak'ı yaptırana kadar, Yahudilerin bir dinî mimarisi yoktur.

Bu mimarî zirveye öylesine birdenbire ulaşmıştı ki, ustaların bile dışarıdan getirilmesi gerekmişti. BU İLHAMI DA AŞIP DOĞRUDAN DOĞRUYA VAHYE DAYANAN BİR ÖRNEK OLMAKLA BİRLİKTE İLHAM DA BUNA BENZER BİR BİÇİMDE İŞLER.

Bize kadar gelebilen en eski sanat, çarpıcı bir örnektir. Öylesine çarpıcıdır ki, karşı düşüncede olanları bile etkilemektedir.

<<Hiç şübhesiz, (bu) sanat olgusunun ilk bakışta gözümüze çarpan en şaşırtıcı yönü, ilk örneklerinde görülen büyük olgunluktur. Üslub yönünden gelişmiş sanat eserlerinin estetik değerlerde olağanüstü bir patlamayla ortaya çıkıverişi gerçekten insanı şaşırtmaktadır. HİÇBİR KUŞKUYA YER BIRAKMAYACAK BİR BİÇİMDE EN ESKİ DÖNEMLERE AİT OLDUĞU GÖRÜLEN ÖRNEK-LER BİLE BÜYÜLEYİCİ BİR SANATSAL OLGUNLUĞU YANSITAN ESERLERDİR.»" (Antik İnançlar Modern Hurafeler, sf. 27, Martin Lings(Ebûbekir Siraceddin))

Not olarak:

Manevi coşkunun zirveye tırmandığı anlarda, insanların sanata daha az ihtiyaçları olmaktadır, hükmünden ve hakikatinden hareketle bir hatırlatma yapalım; Nakşiler műsikiye yüz vermemişlerdir, zîra musikinin üzerinde bir ses yakalamışlardır...

Bu ses, sanatın üstünde olması hasebiyle mânevi coşkunun temin ettiği bir sestir ve her alanda bu coşkunun yakalanması hâlinde (neredeyse) sanata ihtiyaç kalmamaktadır.

Zira, hayatın kendisi tümüyle sanat ifadesine büründüğünden, sanatın ayrı telâkkisine lüzum kalmamaktadır.

İman bilinmeyenedir, görülen ve bilinene îman gerekmez.

Yâni, meseleye Hakkal yakın nüfûz edildiğinde, sanatla ulaşılmak istenen menzil zâten âyan olmuştur; ayriyeten beyana gerek yoktur.

Şu da bir hakikat; bu îmanı (Hakkal yakîn) yakalamış toplumların bildik sanat mânâsında da ülkelerini nasıl îmar ettikeri ortada; hanlar, hamamlar, camiler, kervansaraylar vs...

Hatta, göç hayvanlarının güzergahlarını, rahat konaklama ve yola devam etme bakımından donatmalar... Bütün bunlar, mânânın açık olan kısmını gösterir. Bir de insanların derûnlarında yaşadıkları kısmı var ki, sanat orada ne ifade edilebilir ne de gösterilebilir durumda değildir.

Ebûbekir Siraceddin'in cümlesini tekrar edelim:

INSAN, NE DERECE-kelimenin gerçek anlamında-VAHİYLE HAREKETE GEÇİRİLMİŞSE, DAVRANIŞLARI O ORANDA AŞAĞI DERECE TARTIMDAN SIYRILIP DAHA YÜKSEK TARTIMA AYAK UYDURMAKTADIR.

"Kelimenin gerçek anlamında VAHİY vurgulaması elbette çok önemli. Fakat, birileri de çıkıp 'Neden Vahiy diyebilir. Bu soruya muhatablık bakımından kestirmeden söylenebilecek olan da herhalde şudur;

İlk insan ilk peygamber ve bütün peygamberler Mutlak Fikir'in temsilcileri. Bu mânadan olmak üzere: "Doğru düşünce olmadan doğru düşünce faaliyeti olmayacağı gibi, doğru düşünce» olmasaydı, «doğru düşünce olmadan doğru düşünce faaliyeti olamaz» düşüncesi de olmayacak, varılanın «doğru olup olmadığının bilinmemesi bir yana, ne düşünce» ve ne de «doğru» diye bir şeyden bahsedilmeyecekti... Son tecritte, MUTLAK FİKRİN GEREKLİLİĞİ!" (Bütün Fikrin Gerekliliği, sf. 125. Salih Mirzabeyoğ lu)

Fazla söze ne hâcet!

TASARRUF GÜCÜ-SANAT VE TASAVVUF

"Bilim, Teknoloji ve Düşünce Dergisi" Ocak 2013'de yayımlanan ilk sayısında Prof.Dr. Sadettin Ökten ile bir röportaj yapmış.

Sanat'ın Tasarruf ve Tasavvuf yönlerine de temas ettiği bu konuşmadan iki bölüm sunmak istiyoruz. Güncel olması itibariyle, Mevlâna Hazretleri'nin; "Şimdi yeni şeyler söylemek lazım cancağızım" hikmetine uygun bu konuşma, ehline çok şey söylemeli diye düşünüyoruz:

"Yazı enteresan, yazı hiçbir şeye girmiyor. Yazı acayip, yazı hâlâ özgün. Belki Batı'da karşılığı olmadığı için onu bilemiyorum. Bugün yazı hakkında fikrim şudur. Bugün yaşayan hattatlar, bunu Hüseyin Efendi'ye de söyledim, yaşadıkları hayatın hattını yazmıyorlar. Onun için iki-yüzlüler. İkiyüzlülüğü kötü mânâda almayın, yani olayın farkında değiller. Yani bir Lafza-i Celâl yazıyorsunuz diyelim, YÜZ SENE ÖNCEKİ İNSANIN ALLAH'LA OLAN İLİŞKİSİ İTİBARİ İLE FEVKALÅDE DENGELİ, MUTLU, MESUT VE MUTMAİN İDİ. BUGÜN YAŞAYAN İNSAN, ÖNCE HEKİMLERLE, SONRA KREDİ KARTLARI İLE BOĞUŞUYOR. Yaşlılar hekimlerle, gençler kredi kartları ile... Daha genç para sahibleri hanımlarla uğraşıyor. İçinde yaşıyorsunuz bunun. Bir sürü kız kadın orta yerde geziyor. ALLAH' DA VAR ŞÜBHESİZ(Hat'tın) İÇİNDE; AMA YÜZ SENE ÖNCEKİ GİBİ DEĞİL o zaman yazdığın hatta bir başka yansımanın olması lazım. O yok. Burada mühim olan şey şu: Yaşadığınız hayatın sanatını yapmalısınız. Yaşadığınız olaylar sizdeki duygusal düzleme vurduğu zaman oradaki tınılardır sizin sanatınız. O tınıyı müzik yaparsanız, işte bilmem başka bir sanat yaparsınız bir hattat tanıdığım var onunla konuşuyoruz. Hattat; ama İspilandik Palas'ta bir galerisi var. 'Şimdi Şevki Efendi'ye bakıyorsun. Tapuda müsevvitmiş, sümenin altında yazarmış; bir de kutu varmış orada. Bunları kendisi anlatıyor, ben anlatmıyorum. "Efendi, yazı var mı?" diye sorarlarmış. "Var." dermiş. Adam bir tanesini seçince "Ne münasip görürsen kutuya koy." dermiş. Sonra o kutudaki parayı da hat talebelerine dağıtırmış. Bunu da Uğur (Derman) Bey anlattı mesela. Uğur Bey'i ben seviyorum, hürmet ediyorum. Bu yaklaşım başka bir şey. O hattatı, ona nazım geçtiği için söyledim ve adını verdim.

"Böyle olmazsa ben yapamam." diyor. O, yapamam, dediği anda bir başka dünyanın değerleri ile konuşmaya başlıyor. Kapitalist dünyanın değerleri ile hesab yapmaya başlıyor. Böyle baktığınız anda, siz bitersiniz. Ne diyor, yine bir beyit okuyayım bakalım aklımda kaldığı kadarıyla:

Mazhara feyz olamaz düşmeyecek hake nebat,

Mütevazi olanı Rahmeti Rahman büyütür."

Bu bize ait bir beyit... Kapitalist de, "Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler." diyor. Hangisini seçerseniz artık.

Hayatınıza bir bakın, maşallah çok gençsiniz çok da uzun yaşayın inşAllah, altmış yaşında şöyle bir geriye bakın, ne tesadüf gibi görünen tertibler sizi nereden nereye savurmuş. Onun için ben öyle çok fazla dinlerim; eyvallah derim; ama bir kulağımdan girmez bile. Geçiniz, boş lakırdı bunlar. Benim hayatım böyle oldu, sizinki de öyledir yani; ama yapamam, yapamazsınız. Meselâ (Van Gogh'u kasdederek) şu meşhur sanatkâr...

Bu adamın hiçbir şeyi yok, devrinde yüzüne bakılmıyor. Adam papaz olacak, olamıyor; bir kızı seviyor, kız buna yüz vermiyor ve 37 yaşında da kulağını kesiyor, kendini öldürüyor filân. Yaptığı resimler şimdi değer görüyor. Adam, devrine ve zamanına oynamıyor belli. Peki, bu yerler nasıl oldu, diyeceksiniz? Aslında burası da bir tertib-i Hak. Allah, bu çocuğu yolladı; ona bu medrese odasını nasib etti. Ben beş kuruş vermedim. Allah birilerini yolluyor. Yani Tayyib Bey'den icazet alıp da bana burada bir oda versinler, diye bir şey yapmadım. Bir yar-dımcı yolladı Allah, yanda yazıyor falan fişman, yani bu iş böyle oluyor. Bunu böyle gördüğünüz zaman bir başka görmediğinizde daha başka bir dünya görüşüne sahib oluyorsunuz. Görüşünüzde şehre yansıyor zaten. Bu kadar adamı nereye oturtalım? Nereye oturtursan oturt; bu sorun, senin gökdelen yapmanı gerektirmiyor ama. Gökdelen yaptığın zaman, o şehevî bir mână taşır. Şu Çamlıca yolundan gelip geçerken 50 katlı Exen gökdelen yapıyor Sur Yapı. "Yaparım ben, yükseltirim." Olmaz 50. Katta kim oturacak? Kimse oturmaz. Şu anda pompalıyorlar.

Müslümanların biraz para gördü cepleri, otururlar! Bir süre sonra boş kalır buralar, yaşayanlar görür. Ben çünkü Amerika'da gördüm, oturmuyor insanlar gökdelenlerde. Polonya'da da gördüm benzer bir durum; 15 katlı apartmanlar yapmışlar harpten sonra, çünkü Polonya harab olmuş, yıkılmış. Buna rağmen oturmak istemiyorlar oralarda, oturanlar da parasızlıktan. Bu gerçek resim işte."

Anlaşılıyor ki, sanatçı; "şimdi yeni şeyler söylemek lâzım cancağızım" hikmetinden uzak. Mimarlar gökleri delme (!) çabasında, hattať'ın Lafza-i Celâli'nde ALLAH yok... Enteresan ve doğru. Rizeli minare ustasının cedelleştiği mimara; "biraz önce estetik diye bir şey söyledin, nedir o", demesinde olduğu gibi, "nedir o" meselesi sanatçılar içinde geçerli anlaşılan. Usta mazur görülebilir ama, ya sanatçılar?

'Eksik olan asıl mesele'ye temasla Ökten'in neler söylediğine bakalım:

"M. Şentürk: Hocam, tasavvufla sanat arasında aslında doğrudan bir ilişki var. Bu haliyle tasavvuf, medeniyet tasavvurunda nasıl bir yer kaplıyor. Biraz ondan bahsedebilir miyiz?

S. Ökten: İSMEK'in çıkardığı dergide yayımlanan dört adet makalem var. Orada sorunuza yanıt olabilecek bir takım sözler etmiştim. Sanat, başlangıçta zanaatle başlar. Temrin yaptırır. Hocanız size kendi rengini ve espirisini giydirir. Onun verdiği temrinleri yaparsınız ve icazetinizi alırsınız. Eğer siz hâlâ bir yerlere doğru yürümek istiyor-sanız; İsmail Dede Efendi gibi veya Fuzûli, Galib gibi; o yürüyeceğiniz yer Cemâl bahçeleridir. Allah'ın güzellik-lerinden bir güzellik kapmak isterseniz Necib Fazıl Bey gibi, "Ver cüceye onun olsun şairlik, benim gözüm yüce sanatkârlıkta" demelisiniz. Necib Fazılın mısrasını bir sohbette okumuştum da o sohbette bulunan bir zat kızmıştı, çünkü şair olmak istiyordu. Necib Fazıl ise o durumu aşmış, şair falan olmak istemiyor artık. Derler ki Necip Fazıl'ın, Şeyh Efendi'ye intisabından sonra şairliği bitmiştir. Doğrudur; hümanist gözle bakarsan o şairlik bitmiştir. Niye? Çünkü adam artık bunalım şiiri yazmıyor. Eğer Batılı sanatkârsanız yanî aşkınla alâkanızı ras-yonel bir düzeye indirgemiş ve onu orada tutmuşsanız o zaman isyandan başka yapacak bir şeyiniz yok. Ya büyük bir isyankâr olacaksınız Beethoven gibi yahut da büyük bir mümin olacaksınız demektir. Cemâl bahçelerine gir-diğiniz zaman, o Cemâl bahçelerindeki rehber şeyhlerdir. Onun için BİR SANATKARIN HALİNDEN EN İYİ ŞEYHLER ANLIYORLAR. Peki, bu ilmî mi? Bize göre ilmi, Batı'ya göre değil. Şeyh, cemâl bahçesi filân dediğinizde adamlar, bunlar ne demek oluyorlar? Böyle şeyler var mı, diyorlar? Peki, var mı hakikaten?

O deneyimden birebir geçmişseniz eğer, evet vardır. KAMUYLA PAYLAŞAMAZSANIZ BÖYLE BİR ŞEY YOK. İlim paylaşılmak için vardır. Newton kanunları, herkes için aynıdır. Şeyh, o Cemâl bahçesinden geçen sanatkârın sıkıntısını anlıyor ve onu bahçede gezdiriyor ve eski yerine getiriyor. Getirmesi de çok önemlidir. Ba-zısı orada kalır; ondan bir şey sadır olmaz, anca meczub olur. Şeyh sanatkârı geri yerine getirdiği zaman, sanatkâr gördüğünü, yani ruhuna açılan ilâhî pencereden gördüğü Cemalullah'ı ya resmeder ya besteler ya şiirini yazar. Be-nim bildiğim anladığım bu. Siz de bakın içinize; içinizde zaman zaman büyük heyecanların, büyük pencerenin, o büyük lütufların, büyük coşkunların veyahut büyük hü-zünlerin oluştuğunu göreceksiniz. Bir de bir gönül ehli bir adamla tanıştığınız zaman, onunla, bu tabir çok hoşuma gider "düşüp kalktığınız" zaman, bu müstesna hålleri yaşarsınız. Şeyhle düşüp kalkılır, şeyhe hürmet edilmez.

Hürmet, birlikte düşüp kalkmanın altında bir makamdır. Onun dünunde kalır. Onunla beraber tam düşüp kalktığınız zaman, artık o, sizin için, eşinizden daha ileridir. BUNLARA İMAN ETTİĞİNİZ TAKDİRDE O HALLERİ YAŞARSINIZ. Şeyh sizden önce oradan geçmiştir, bilir o halleri. Burada dur evladım, şimdi yürü evladım, falan... Sonrasında galib olursunuz işte. Ama bu dersi alacaksınız ondan. TEKNİK ÜNİVERSİTEYİ BEŞ SENE OKUMADAN DİPLOMA VERMİYORLAR."

"Unsur üstü mânâ"ya denk gelen bu hål, haller toplamından geçip MAKAM olduğunda, sanatın ne, sanatçının kim olduğunu anlıyoruz; bilenler öyle diyorlar... Bize de, bu gizli mânâdan SANATa yol bulmak düşüyor. Bu işler ne kelâm fuhşu ile, ne patinaj/amel/fiille mümkün. Sanat'ın tasarruf ve tasavvuf nisbeti, Ledün İlmi'nin cümle kapısına ulaşıldığında başlar.

Elbette (bir arayış mevzuu olduğundan) bunalım sanatçısına da bir değer atfetmek gerek. Lakin, sanatın hakikati, dünya ve ahreti tasarruf hakkı elde edildiğinde hissettirir kendini; anlayabilmeliyiz!...

OKUMA PARÇASI; SONUÇ NİYETİNE

"Yüce Allah şöyle buyurmaktadır: "Herkes kendi fit-rat, tabîat, mizaç ve karakterine göre davranmaktadır." (İsra Sûresi, 84. âyet-i kerîme) Yani herkes, kendi şekline uygun amel eder, demektir. Ålem, Yüce Allah'ın eylemi olduğuna göre, âlemin eylemi de O'nun verdiği şekle ve fıtrata göredir. Çünkü âlemde, Allah yolunda olmayan bir şey yoktur... Ålemin tafsilâtında bulunan hiçbir ayrın-tı yoktur ki, ilâhî mertebede teşekkül ederek ortaya çıktığı bir şekli ve sûreti olmamış olsun. Yani bu şekle bağlı ve sûretle sınırlı ve kayıtlıdır. Çünkü bu şekil ve süret eğer olmasa, o asla ortaya çıkıp zuhur edemez." (Futuhâật, 11/435)

Şeyh-i Ekber, mazhar-ı cemâl olan Hazreti Yûsuf Aley-hisselâm Sûresi hakkındaki, 372. konuda, ayrı anlamı özetle şöyle te'yit etmektedir:

"Sahih bir hadis-i şerîfte Hz. Resûlullah (Sallallahu Aleyhi Vesellem) şöyle buyurmaktadır: "Yüce Allah (Cel-le Celaluhu), Cemîl'dir, cemâl'i sever." âlem, Yüce Al-lah'ın bir sanatı olduğuna göre, varoluş mümkün olanlar içerisinde âlem'den daha güzel, daha eşsiz ve daha iyi bir şey yoktur.... Alemin iyiliği, kendisinin aynı, tecellisi ve zuhůru olduğundan, Hak Teâlâ'nın kendi sûretinden baş-ka bir şey görememektedirler. Cemâl ve güzellik, kendi özünde sevilen bir şey olduğu gibi, kalblerdeki heybeti de zátí ve kendi özünde bulunduğundan, yalnızca muhabbet ve heybet doğurmaktadır. İşte bu sebebden Yüce Allah, ålemde ve nefislerimizde âyetlerini çoğaltmış ki, hepimiz düşüncesini, zikirde, fikirde, akılda, îmanda, amelde, işit-me ve görmede O'na yöneltmiş olalım. Çünkü her şeyde tecellî eden ve her âyette asıl amaç olan yalnızca Yüce Al-lah'tır. O hâlde bütün âlem, yalnızca O'na namaz kılmak-ta, O'na secde etmekte, O'nu hamdıyla tesbih emekte, her dil O'nunla konuşmakta, kalbler O'nunla O'nun yolunda şaşkın ve âşık olmakta, akıllar da O'nunla O'nun yolunda hayret içinde kalmaktadır... Geçici cemâl ehli ve geçici sevgi tutkunlarına gelince, bu dâima zâil olmakta olan bir gölge, dâima değişmekte olan basit bir amaç ve yıkılmaya yüz tutmuş bir duvar gibidir."

İşte bu sözleriyle Şeyh-i Ekber, her kutsal sanatın temel kaynağını açıklamış olmaktadır.

Bu da, tüm yönleriyle ilâhî mertebede tecelli etmekte olan görsel ve işitsel süret ve şekillerini; güzellik, parlaklık ve şeffaflıkta, güzellik. heybet ve yücelikte, şaşkınlık, kendinden geçme ve aşkta, tenzih ve teşbihte ya da her ikisi ile birlikte, azamet ve kibriyāda, çoklukta birlik ya da birlikte çoklukta sonu ol-mayan kemāli izhår eden hikmet terazisi olduğudur.

Bu yüksek anlamlardan yoksun olan her bir sanat, núrunu, sıcaklığını, rühunu, sonuçlarını ve kalıcılığırı kaybeder.

Nitekim günümüzde daha çok modern sanat-lar olarak adlandırılan gürültü ve kulakları rahatsız eden yüksek volümlü sesler ya da herhangi bir çağrımı ve ana başlığı olmayan şekiller böyledir. Çünkü bunlar, her türlü rûhani boyut ve rabbanî nûr ile ilişkiden yoksundur.

Şeyh-i Ekber'e göre, hikmet ehli bir sanatkår, Hak Teâlânın önce el-Hakim isminin, sonra el-Bari isminin, ardından el-Halik, el-Musavvir ve el-Cemîl isimlerinin hakikatine erişerek, kendisini bu eşsiz ilâhî kudretin elin-de bir âlet olarak müşahede eden bir kişidir.

Şeyh-i Ekber, Fütûhat'ın 198. konusunda, insan nefsinde hükümrån olan yedi İlâhî ismi anlatırken, el-Bârî isminde şöyle de-mektedir:

"Yüce Allah'ın el-Bârî ismine gelince; zeki mühendislere hüküm çıkartma özelliğine sahib olan mûcid ve kaşif olan sanatkârlara ve emsâli bulunmayan şekiller meyda-na getirenlere ilâhî yardım bu isimden gelmektedir. Ressamlara, tam bir ölçü içerisinde güzel bir süret yapmakta yardımcı olan ilâhî isim de el-Bârî'dir. Bunun en ilginç bir örneğini, Yûnân memleketlerinden Konya'da görmüştüm. Yanımızda bir resim yapmıştı. Onu denedik ve sanatında gerekli olacak sağlıklı hayal kurmasına yardımcı olduk. Bir keresinde dişi bir keklik resmi yapmıştı ve resimde farkında olmadan gizli bir kusur vardı. Resim yapma öl-çüsünde bizi imtihan etmek için onu bizim yanımıza ge-tirdi. Bu resmi, gerçek bir keklik büyüklüğünde, bir tabak içerisinde yapmıştı. Bizim yanımızda da, bir Şahin vardı. Bizi görünce, elindekini ona doğru tuttu. Şekil ve renk-li kanatlarıyla tam bir keklik olduğunu tahayyül edince ayaklarıyla ona saldırdı. Orada bulunanlar, onun sanatı-nın güzelliğine şaşırdılar ve bana dedi ki; "Bu resim hak-kında ne dersin? "Ben de; "Bu çok mükemmel bir resim-dir, ancak onda gizli bir kusur var." dedim. Halbuki o bu kusurdan, ben hariç orada bulunanlara bahsetmişti. Bana dedi ki; "O kusur nedir? Bu resmin ölçüleri tamamdır."

Ben dedim ki; "Kuşun iki ayağının uzunluğunun ölçüle-rinde bir kıl büyüklüğünde kesiklik var." Bunun üzerine kalktı ve başımı öperek şöyle dedi: "Bunu, seni imtihan etmek için kasden yapmıştım." Orada bulunanlar da onu tasdik ettiler ve "Ben ona vakıf olmadan önce, kendilerine bu kusuru haber verdiğini" söylediler. Şahinin ona doğru sıçraması ve onu istemesine ben de şaşırmıştım."

Son olarak, öyle anlaşılıyor ki, hikmet ilimlerinin anah-tarları ve sanatların temel ölçüleri, az sayıda olan bazı hikmet ehli âlimler hâriç, uzun zamandır kayıp hâldedir. Çünkü maddi, ateist ve deccalca düşünce ve kayıplar, avam bir tarafa, ilme önem verenlerin çoğunun aklını çelmiştir. Ve hakikatlarına cehâletleri sebebiyle, bunlar, kadîm îlâhî hakîmlerin bilgi ve sanatlarını, eskilerin ma-salları olarak görmektedirler. Ve içinde bulunduğumuz âhir zaman dönemi, bu âsil hikmete cehâletin yayılması-na etken olmaktadır. Fakat sayıları az da olsa, içimizde bu yüce îlâhî hayat; hararetinin sıcaklığını, nûrunu, rah-metini ve Resûlullah'ın; "Yeryüzünde, Allah, Allah diyen kimse kalmayıncaya kadar kıyamet kopmayacaktır!" bu-yurduğu gibi, onların dünyayı tamamen terk etmeleriyle kıyamet kopmuş olur.

O hâlde bizler de; "Allah kuluna kâfi değil mi?" (Zü-mer Sûresi, 36. âyet-i kerîme) ve "Allah'ı anmak, gerçek-ten de en büyük bir erdem ve iyiliktir!" (Ankebût Sûresi, 45. åyet-i kerîme) âyetleri gereği olarak her türlü hikmet pınarlarının kaynağı olan bu câmî ism-i a'zam'ın yanında vakfe yapalım! (Şeyh-i Ekber Muhyiddin İbni Arabi'yi Okumak, sf. 240-245, Abdülbaki Miftah)