Bu gibi bahisleri yazmak için ne çâlâk (eline ayağına çabuk,
atik, çevik) bir kaleminiz, ne sehil bir ifâdeniz var...
Riyâ lâzımdır. Ben onu büyüğün küçükde, metbü'un tâbi'de
husüle getirdiği bir kuvvet-i aksü'l-ameli olmak üzere telâkki ederim.
Hayât bir tahavvüldür.
Üç gün sıra ile aynı fikirleri taşıyan kimse o üç gün
zarfında yaşamamış demekdir.
“Sebât”ı inâdla ve hiç değişmeyen fikirlerde ısrâr ile
değil, bi'l-akis zamân ve hayâtla mütenâsib süretde tekemmül eden karârlara
mâlikiyyetle izâh etmeli.
Fi'l-hakika ölüm de bir hayâtdır. Ölümü atâlet ve sükünet
add edenler çok yanıldılar.
Hulasa hayatin bitmesi ile ölümün baglamasi mu’ayyen bir
nokta ve mu’ayyen bir hat ile ayrilamaz.
Bu mechüllerin, meşküklerin tahayyülü ma'lâm ve müsbet
hayatin zevkini kaçırır.
Hâlbuki ölümü ebedi bir istirâhat telâkki ed...
Mâdde-i hayâtiyyede bizzât ebediyyet mefküd (=yok) ise de zürriyyetinde devâm mevcüddur.
Lâ-yemütluk (=ölümsüzlük) ve
bekâdâr olmak mevâdd-ı ibtidâ'iyyeye ve onun hareketlerine raci’ bir mes'eledir.”
Tabi'atin sırları; hayâtını onu tedkik ve tetebbu'a vakf
etmiş fen müntesiblerine kismen ‘ayandir.
İşte bir silsile-i mütevâliye (=ardaşık) teşkil eden bu
sü'âllerin hepsine fen ayrı ayrı mülzim (=ilzam
eden) ve âşikâr cevâblar i'tâsına muktedirdir.
Hakikat-i hayatiyyenin bir de ma'nâ-yı vâzıhı vardir.
İste, bizi tabi’atin sırlarını keşfe, eşyânın mahiyyetini
anlamaya sevk eden de bu ârzu-yu şediddir. Ve bu ârzü, fakir, zengin; alim,
cahil herkeste siraya, dereceye gore bir gibidir.
bu ânda hatirlamak zahmetinde bulunursak, hâfızamıza su
tebadür(=Ani olarak zihne girmek) eder ki
Esrârın künhünü tefahhus etmesini bilen...
Yalnız ikiden biri, esâs cihetinden diğerine fâ'ik ve
müreccahtır.
Ve ihtimâl ki biri daha ziyâde sâhib-i salâhiyyet olduğu
için daha fazla hürmete müstahaktır.
İlk fırkaya dâhil ettiğim i'tikâd mü'essisleri ile
feylesofların düşünceleri, hisleri hemân kısmen istiğrâk ve hayâlât ile
mümtezictir.
edvâr-ı muhtelifedeki müktesebât-ı ‘ilmiyyesinden iktibâs ve
telhis (=kısaltma, özetleme, özet.) edebildikleri
ihbârât-ı muhteliteyi (=karışık, katışık, karma.) hayalleriyle
mezc ederek hayâtın hakikatine vâsıl olmak vâhimesindedirler.
Hâlbuki bir kimyager, bir fizyolojist, bir hayatiyyat ‘alimi
dârü'l istihzârının heva-yi mukassisi içinde bu hakikat-ı hayatiyyeyi
gözleriyle bizzat görmek için yorulur.
Sirf nazariyyeye, akla, mantiga, zekaya ehemmiyyet verip de
“ameliyyât ve tecrübeye la-kayd kalanlarin hepsi dalalettedirler.
Dâ'imâ ârzuya yorgunluk galebe çaldığındandır ki nihâyetteki
mahzuziyyet vasi’ ve değerli oluyor.
Bir lisanda bir husus için vaz’ edilmis bir ıstılâhı diger
bir lisâna tercüme ile ugraşmak mes’eleyi iğlak etmek demektir.
Garb'da, mekâtib-i âliyyede terbiye-i fikriyyesini itmâm
edenler ile etmeyenler arasında meziyyet-i şahsiyye nazarından pek büyük bir
tefâvüt vardır.
Ali mekteblerimizden, altı sıra ile dizilmiş mühürlerle dolu
diplomalara sâhip olarak çıkan gençlerimizin, mevrüs bir sürü i'tikadât-ı-bâtıla
ile tahaccür etmiş kafaları üzerinde müktesebât-ı fenniyyenin bir hâsse-i
teleyyün (=Yumuşak. Yumuşak olmak. Sulanmak.) bırakamadığı
her gün görülen şeylerdir.
Bu hakikat pek acıdır, nefse pek girândır (=Bıktırıcı,
usandırıcı.).
Bu meslek tarafdârları, ef'âl-i hayatiyyenin ‘illet-i
ibtidâ'iyyesi bir ruh olduğuna kâ'ildirler.
Fikr-i beşerin ilk tezâhürü rüh üzerine ma'tufdur.
Vahşi ve ibtidâ'i bir düşünce, manzara-ı mevt karşısında
mebhut kalır.(
Şaşmış, şaşırmış, hayrette kalmış, şaşkın,
hayran, mütehayyir:)
Ruh semâdan gelmiş, yine o mintaka-i ulühiyyete su'ud
edecektir.
Çünkü halkın tenperveri zihniyyeti ruh nidâsıyla teşvik
edilir.
Artık bu mezhebin i'tikâd ettiği “Tefekkür dimâğın mahsülü
değil, bu uzvun mâverâsında mahfi bir ruhun eseridir” sözü çürümüş, bitmiştir.
“Hayat” diyordu, “ölüme mukavemet eden ef‘alin hey’et-i
mecmüasıdır.”
Dünya'yı dolduran eşyâda bir tekaddüm (=önceleme) bir de tevâli (=silsile)
vardır.
esrar-aluddur. = Sırlarla dolu
Bununla berâber her hâdise son bir kânüna münkad ve esirdir
ki, bu da mâddede nihâyet bulur.
Bizim eşyâ-yı mâddiyye diye
gördüğümüz, kabül ettiğimiz şeyler bir cevher-i aslinin muvakkat şekl-i
zâhirisidir.
“Ölüm anâsır-ı teşrihiyyeden müteşekkil bir cem'iyyetin
indirâsıdır (=Adı sanı silinme, eseri kalmayacak
şekilde yok olma).”
Hayâtda “neşv ü nemâ, tevakkuf ve inhitât” olmak üzere
başlıca 3 devir vardır.
1- neşv ü
nemâ
2-
tevakkuf
3-
inhitât
İnhitât vücüdun — anâsır-ı teşrihiyyesinin tedricen fenâ
bulmasıdır.
Biz buna “şeyhuhet (=yaşlılık,
ihtiyarlık)” ismini veririz.
Yorumlar