Mukaddime-Estetiğin Asri Retorikleri-1

MUKADDİME

İçinde bulunduğumuz asrın telakkî-i estetikiyesi, envâ-ı tecelliyât ile tevessü‘ ve intişâr etmiş görünmektedir.

Öyle ki, zamanımızın tahavvül ve tebeddül esasına müstenid paradigması, estetiğin aslî ve cevherî kıymetlerine sûret bahşeden kültürel ve san‘atî unsurları dahi tesir altına almıştır.

Beğeni, hüsn ve sair ahkâm-ı estetikiyeden mümtaz bazı retorikler, işbu risalede esas ittihaz olunmuştur.

Bu hâl dahi, estetiğin hâzırdaki teferruâtını idrak etmek babında zarurî bir ihtiyacı iş‘ar eder.

Ve kezâ, kadîm zamanların esâtîrinde mündemiç estetik esbâb ve müsebbibât ile, asr-ı hâzırın temsil meşrebine mensub zihniyetin kendi retorikleriyle kefâlet ettiği estetik karşısında nasıl bir muhasebeye giriştiğine dair aradığımız cevabât, bu meyanda tezâhür edecektir.

Her devrin kendini tarif sadedinde îrad eylediği söylemlerin, eslâf tarafından dahi zikrolunduğunu mülâhaza ederek yahut bunu bir nevi illet ittihaz eyleyerek (zira bu mâlûm hakikat, estetik beyanların hatıra gelebilecek hiçbir şübhesini muhtevî değildi), estetiğin hâzır söylemlerini teşkil edecek kelâmı, fark ettirmeksizin bir nevi ibhâm ve tağyîre maruz bırakmaya müheyyâ hâle gelmekteyiz.

Hem de san‘atın diğer vech-i mütemmimi olan estetik talepleri icraya vaz‘ edecek son asrın ifade tarzlarına işaret etmeksizin...

Şimdi ise, vukûu muhtemel bir endişenin talimatını, san‘atın taraflarına müteallik estetik söylemin muğlaklaşmasından evvel değil, bilâkis hâzır olandan sonrasına tehir etmek…

Michel Foucault’nun şu kelâmına müncer olur:

“Söze ibtidâ etmektense, sözün beni ihâta ederek her türlü muhtemel başlangıcın pek ötesine sevk etmesini murâd ederdim. Tekellüme girişeceğim sırada, meçhûl bir sadânın benden hayli evvel söz söylemeye başlamış olduğunu fark etmek ne hoş olurdu: o vakit kelimeleri rabt etmek, cümleyi temdîd eylemek ve sanki bir lahza muallakta kalıp bana işaret edercesine vücuda getirdiği boşluklar arasında, kimsenin dikkatini celbetmeksizin yerleşivermek bana kifâyet ederdi.”